Yerli moleküllerle kanserde umut: iki patentle tescillenen tirozin kinaz inhibitörleri
çalışmanın odağı ve yürütücü ekip:
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEUN) ve İstanbul Medipol Üniversitesi iş birliğiyle yürütülen çalışma, kanser hücrelerinin kontrolsüz çoğalmasını tetikleyen tirozin kinaz enzimlerini hedef aldı. Projenin başında yer alan isimler arasında BEUN Fen Fakültesi Kimya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Zuhal Gerçek, İstanbul Medipol Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mustafa Güzel ve araştırmacı Betül Yaşin bulunuyor.
Yaklaşık 26 yıldır BEUN’de görev yapan Prof. Dr. Zuhal Gerçek, projenin 2018 yılında başladığını ve çalışmanın iki ana aşamadan oluştuğunu aktardı. Birinci aşamada yeni nesil moleküllerin kimyasal sentezi Zonguldak’ta tamamlandı; ikinci aşamada ise bu bileşiklerin anti-kanser aktiviteleri İstanbul’daki biyolojik laboratuvarlarda test edildi.
sentezden biyolojik teste: deneysel bulgular:
Araştırmacılar tarafından sentezlenen dört özgün kimyasal bileşik laboratuvar koşullarında değerlendirildi. Yapılan deneylerde bu moleküllerin özellikle meme, prostat ve akciğer kanseri hücrelerinin çoğalmasını baskılama kapasitesi gözlemlendi. Prof. Dr. Gerçek, çalışmanın hem deneysel hem de teorik analizlerle moleküllerin etkinliğini ortaya koyduğunu belirtti.
Projenin uygulama safhasında, sentez ve biyolojik testlerin koordinasyonu sayesinde moleküllerin hedef enzimi ne ölçüde inhibe ettiği ve hücre çoğalmasını hangi mekanizmalarla engellediği detaylandırıldı. Elde edilen veriler, bu moleküllerin kanser tedavisinde aday ilaç olarak değerlendirilebileceğine işaret ediyor.
patent koruması ve destek mekanizmaları:
Çalışma, ulusal ve uluslararası alanda tescil edilerek koruma altına alındı. Dört farklı özgün bileşiği kapsayan buluş için önce Türk Patent ve Marka Kurumu, ardından Avrupa'dan patent alındı; proje böylece iki patent ile güvenceye kavuşturuldu. Prof. Dr. Gerçek, bu tescillerin yerli ve milli ilaç üretimi yolunda "ufak ama çok önemli bir adım" olduğunu vurguladı.
Proje aynı zamanda Bülent Ecevit Üniversitesi'nin Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) desteğiyle yürütüldü. Sağlık cephesinden de destek geldi; Sağlık Bakanı Prof. Dr. Kemal Memişoğlu projeyi değerli bulduğunu ve Türkiye'de ilaç ile tıbbi cihaz geliştirme çalışmalarına destek verdiklerini açıkladı.
Araştırmacılar, laboratuvar düzeyinde elde edilen olumlu sonuçların bir ilaca dönüşmesi için ileri aşama preklinik testler ve ardından insan üzerindeki klinik çalışmaların tamamlanması gerektiğini hatırlatıyor. Bu süreç, moleküllerin güvenlik, dozlama ve etkinlik kriterlerinin hastalarda doğrulanmasını gerektiriyor ve zaman alıcı bir aşama olacak.
Sonuç olarak, BEUN ve İstanbul Medipol Üniversitesi ortaklığında geliştirilen bu yeni tirozin kinaz inhibitörleri, bilimsel ve fikri mülkiyet anlamında somut ilerleme sağlayarak yerli ilaç geliştirme hedefine katkı sundu. Elde edilen patent koruması, moleküllerin sonraki test ve geliştirme safhalarında korunmasını sağlayacak bir adım olarak değerlendiriliyor.
ZONGULDAK BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ (BEUN) VE İSTANBUL MEDİPOL ÜNİVERSİTESİ ARAŞTIRMACILARI, KANSER TEDAVİSİNDE YENİ İLAÇ ADAYLARI GELİŞTİRDİ. SENTEZLENEN MOLEKÜLLERİN MEME, PROSTAT VE AKCİĞER KANSERİ HÜCRELERİNİ DURDURMADAKİ ETKİ GÜÇLERİ LABORATUVAR ORTAMINDA KANITLANDI.