Arktik'te dengeleri etkileyen anlaşma: Grönland'da ABD'ye kalıcı yetki

Üç taraflı güvenlik anlaşmasının ana hatları

New York'ta düzenlenen Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu oturumları sırasında ABD Başkanı Donald Trump, Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ve Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen bir araya gelerek, Grönland'daki güvenlik düzenini kalıcı biçimde yeniden tanımlayan bir anlaşma imzaladı. Anlaşma, ABD'ye adadaki askeri varlığı genişletme ve soruşturulmuş alanlarda daha geniş yetkiler tanıyor; taraflar bu hamleyi ortak caydırıcılığı ve bölgesel güvenliği güçlendirme gerekçesiyle savunuyor.

Anlaşmanın kapsamı:

Resmi metne göre anlaşma, ABD'ye Pituffik Uzay Üssünü genişletme ve modernize etme imkânı tanıyor; ayrıca güneyde Narsarsuaq ve doğuda Mestersvig bölgelerinde yeni üsler kurma yetkisi veriliyor. Metin, ABD'ye Grönland içinde askeri tesis ve operasyonlarını genişletme ile birlikte deniz altı erişimi sağlanmasını da kapsıyor. Anlaşmanın bitiş tarihi bulunmuyor; aynı zamanda NATO üyesi olmayan ülkelerin Grönland'da insanlı veya insansız askeri varlık tesis edebilmesi tarafların onayına bağlanıyor.

Üslerin bakımı, kurulumu veya sökümüne ilişkin sözleşmelerde öncelik, mümkün olan en geniş ölçüde Grönlandlı şirketlere verilecek şekilde düzenlendi. Metin, Grönland'ın ileride bağımsız olması durumunda da yürürlükte kalacak hükümler içeriyor ve Grönland'ın NATO üyeliği ile Danimarka'nın anlaşma kapsamındaki hak ve yükümlülüklerini devralması gibi hususlara yer veriyor.

Siyasi yankılar ve geçmiş gerilimler:

Anlaşma, Trump'ın daha önce Grönland'ın "Amerikan toprağı" olması gerektiğine yönelik çağrı ve taleplerinin yarattığı diplomatik gerilimi hafifletmeyi amaçlıyor. Trump tören konuşmasında, "Bu Avrupa için, ABD için ve herkes için muazzam bir gelişme. Grönland için de inanılmaz olacak" ifadelerini kullandı ve ABD'ye adanın güvenliği ve ihtiyaçları üzerinde "kalıcı denetim" sağlayacaklarını söyledi.

Danimarka Başbakanı Frederiksen imza töreninde, ABD'yi "sözünü tutan bir dost ve güvenilir bir müttefik" olarak nitelendirerek, "Bu, uzun yıllara dayanan iş birliğimiz açısından bir dönüm noktasını temsil ediyor. 75 yıl önce Grönland’ın savunmasına ilişkin bir anlaşma imzalamıştık. Bugün ise daha büyük, daha iyi ve sonsuza kadar sürebilecek bir anlaşma imzalıyoruz" dedi. Grönland Başbakanı Nielsen ise anlaşmanın eski 1951 savunma düzenlemesini "2026'ya taşıdığını" ve bunun "herkesin kazandığı bir anlaşma" olduğunu vurguladı.

Taraflar aylar süren müzakereler yürüttü; bu süreçte ABD'nin adadaki artan ilgisi, buzulların erimesiyle açılan yeni deniz yolları ve Rusya ile Çin'in bölgedeki varlığına ilişkin endişelerle gerekçelendirildi. Müzakereler öncesinde Avrupa ülkeleri adadaki tatbikatları ve mali desteği artırma adımları atmıştı.

Yatırımlar, egemenlik ve savunma düzenlemeleri:

Anlaşma, hassas sektörlerde yabancı yatırımları sınırlıyor; metinde NATO üyesi, NATO partneri ya da AB üyesi olmayan ülkelerden gelen yatırımların kritik altyapı, kaynak çıkarımı ve kamuya açık olmayan bilgilere erişim elde etmesinin önlenmesi hedefleniyor. Tarafların "tehdit bulunmadığı" konusunda uzlaşması halinde istisna tanınabiliyor. Ayrıca metin, NATO'nun Arktik rolünü güçlendirmeyi, askeri varlık, tatbikat ve ortak istihbarat faaliyetlerini artırmayı ve ABD'nin "Altın Kubbe" füze savunma sistemine yönelik vurgu yapmayı öngörüyor.

Anlaşma, ABD'nin bölgedeki askeri kapasitesini artırma planları doğrultusunda, uygun noktalarda "büyük çaplı askeri varlık" oluşturma ve "iki büyük çaplı üs inşa etme" taahhüdünü de içeriyor. Kaynaklarda belirtilene göre, ABD'nin 1945'ten bu yana Grönland'da sürdürdüğü varlık, 17 üs ve tesiste görev yapan binlerce askerden bugün Pituffik'te yaklaşık 200 askere kadar gerilemişti; yeni düzenleme bu dağılımı tersine çevirebilecek bir çerçeve sunuyor.

Taraflar anlaşmayı ortak güvenliği güçlendiren ve bölgedeki etkileri yönetecek bir araç olarak tanımlıyor; uygulama sürecinin detayları ve zamanlaması ise ilerleyen dönemde yapılacak askeri planlama ve görüşmelerle netleşecek.

ABD Başkanı Donald Trump, Danimarka ve Grönland liderleri ile birlikte ABD’ye Grönland’daki askeri varlıklar ve yabancı yatırımlar konusunda geniş ve kalıcı yetkiler tahsis eden bir güvenlik anlaşmasına imza attı.