Ayasofya’da dört etaptan üçü tamamlandı, kubbe ve minarelerde hassas güçlendirme sürüyor

Ayasofya’da kapsamlı restorasyon çalışmaları hızla ilerliyor

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy tarafından yerinde incelenen Ayasofya-i Kebir Camii Şerifi restorasyon projelerinde, dört etaplı programın üç etabı tamamlandı. Çalışmalar, yapı bütünlüğünün güçlendirilmesi, özgün bezeme unsurlarının korunması ve ziyaretçi güvenliğinin sağlanmasını hedefleyen çok yönlü müdahaleleri kapsıyor.

çalışma etapları ve öncelikler:

Projeler doğrultusunda rölöve, restitüsyon ve restorasyon paftaları hazırlandı; ana kubbe ve yarım kubbeler için güçlendirme projeleri yapı analizleri sonrasında uygulamaya konuldu. İlk etapta güney cephedeki bahçe alanında yer alan III. Mehmet, II. Selim, III. Murat ve Şehzadeler Türbesi ile muvakkithane ve sıbyan mektebi gibi birimler onarıldı. Türbe kubbelerinin kurşun örtüleri yenilendi, ahşap kapak ve kepenklerde konservasyon yapıldı, dış cephe temizliği gerçekleştirildi.

Üçüncü etap kapsamında galeri katının ziyarete açılmasına yönelik düzenlemeler tamamlandı; ziyaretçi güzergahları belirlendi, giriş-çıkış rampaları, geçici tünel, bilet gişeleri, X-Ray ve turnike sistemleri kuruldu. Galeri mermer ve ahşap yüzeylerinde konservasyon, eski korkulukların sağlamlaştırılması ve eksik camların yenilenmesi gibi koruma işleri yapıldı. Aydınlatma, güvenlik kameraları, acil anons ve internet altyapıları da devreye alındı.

minare ve kubbelerde uygulanan güçlendirmeler:

İkinci etapta, minare, kubbe ve mozaikler gibi hassas müdahaleler sürüyor. Kuzeydoğu minaresi için statik güçlendirme uygulamaları tamamlandıktan sonra, belirli bir kotaya kadar kontrollü söküm gerçekleştirildi. Bakır alemden başlayarak gövde bölümündeki taş sıraları özenle indirildi; minarenin deprem performansını artırmak amacıyla paslanmaz çelik plakalar ve rod sistemleri uygulandı.

Ana kubbe ve yarım kubbeler için güçlendirme çalışmaları bütünsel yaklaşım gerektirdiğinden, iç yüzeydeki mozaiklerin korunması amacıyla müdahaleler dışarıdan yürütülüyor. Tüm kurşun kaplamaların sökülmesi ve kubbenin geçici örtüyle korunması sağlandı; baza ve kubbe karkası kurulup branda ile üst örtü tamamlandı. İç mekânda ise mozaiklerin konservasyonu için platform ve iskele sistemleri kuruldu.

Bu süreçte kurulumuna tamamlanan dört ana kolona oturan çelik platform sayesinde ibadet ile restorasyon eş zamanlı sürdürülebiliyor. Platform üzerinde mermer söküm, koruma ve çelik bağlantı uygulamaları yapıldı; mozaikler için özel iskele sistemleri oluşturuldu. İç yüzey mozaiklerinin mevcut durumunu belgelemek amacıyla lazer tarama ve fotogrametri uygulamaları gerçekleştirildi; veriler proje paftalarına işlendi.

yeraltı kazıları ve tünel çalışmaları:

Ayasofya’daki restorasyon sadece üst yapıyla sınırlı kalmıyor; yer altında da kapsamlı çalışmalara devam ediliyor. Ön çalışması sayılan Mekan 1 ve Mekan 2 kazıları, kuzey avludaki hipoje bölümü ve birden beşe kadar uzanan tünellerde belgeleme ve temizleme işleri yapılıyor. Vezir Bahçe ve Batı Bahçe bölümlerinde temizlik çalışmalarının yaklaşık %90’ı tamamlandı.

Batı Bahçe bölgesinde ilişkili dokuz tünelin tespiti yapıldı; 2 ve 8 numaralı tüneller dışında dolgu toprak temizliği tamamlandı. Mekan-2 içinde 56 metre uzunluğunda koldaki 18 metrelik hattın hasarlı tonozları özgün malzeme eşdeğeriyle tamamlanarak yapısal onarımlar gerçekleştirildi. Tünel-4 ve Tünel-5’te de benzer tamamlama ve tahkimat çalışmaları sürüyor; Tünel-4’te 50 metrelik hatta paslanmaz çelik tahkimat tamamlandı, Tünel-5’te ise 90 metrelik hatta çalışmalar devam ediyor.

Yapının güçlendirme ihtiyacının saptanması için sayısal modellemeler ve duvarlarda georadar taramaları gerçekleştirildi; elde edilen veriler doğrultusunda kuzeydoğu ve güneydoğu merdiven kulelerinde onaylanan güçlendirme uygulamalarına başlandı. Mermer pencere elemanlarında özgün malzemenin korunması esasına göre temizlik ve onarım uygulamaları devam ediyor.

belgeleme, izleme ve ziyaretçi düzenlemeleri:

Tüm müdahaleler aşama aşama fotografik ve sayısal yöntemlerle belgelendiriliyor. Yapı izleme sistemi kuruldu; veri aktarımı ve raporlama süreçleri işletiliyor. Ziyaretçi güvenliğini sağlamak amacıyla galeri düzenlemeleri tamamlanırken, iç ve dış mekânlarda alüminyum akordiyon bariyer ve şerit bariyerler ile akustik kumaş kaplama gibi uygulamalar dördüncü etap kapsamında planlandı.

Ersoy, çalışmaları özetlerken bu müdahalelerin kapsamını ve hedefini şu sözlerle dile getirdi: "Fatih’in emanetini tarihinin en kapsamlı restorasyonuna aldık ve Allah’ın izniyle bu eşsiz yapıyı minarelerinde ezan, salonlarında Kur’an yankılanan eşsiz bir camii ve insanlığı çatısı altında buluşturan ortak bir miras olarak gelecek nice nesillerimize ulaştıracağız."

Yetkililer, Ayasofya’daki restorasyonun hem yapısal dayanıklılığı artırmayı hem de özgün bezeme ve tarihsel katmanları korumayı hedeflediğini, çalışmaların uzman ekiplerce titizlikle sürdürüldüğünü vurguluyor.

KÜLTÜR VE TURİZM BAKANI MEHMET NURİ ERSOY, AYASOFYA-İ KEBİR CAMİİ ŞERİFİ’Nİ ZİYARET EDEREK DEVAM EDEN RESTORASYON ÇALIŞMALARINI YERİNDE İNCELEDİ