Ayasofya’nın yer altı katmanları gün yüzüne çıkıyor
Bakan Ersoy yer altı tünellerinde inceleme yaptı:
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi’nde süren restorasyon çalışmalarının yer altı ayağını yerinde inceledi. Bakan Ersoy, Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Hasan Fırat Diker ile yürütülen kazı, temizlik, belgeleme ve güçlendirme çalışmalarına ilişkin detayları basın mensuplarıyla paylaştı. Ersoy, restorasyonun Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı süreci olarak yürütüldüğünü vurguladı ve yer altı mirasının da bilimsel yöntemlerle ele alındığını belirtti.
Yürütülen çalışmalar ve çıkarılan malzemeler:
Bakan Ersoy, Vezir Bahçe ile Batı Bahçe bölgelerinde yapılan temizliklerde alandan yaklaşık 3.000 tona yakın dolgu malzemesinin çıkarıldığını açıkladı. Yer altı tünellerinin toplam temizlenen hattı ise 420 metreye ulaştı. Bu hatlar arasında en uzun güzergah Tünel-4 olup 180 metre uzunluğunda ve Ayasofya’nın giriş cephesine paralel olarak Fatih Medresesi önünden ziyaretçi giriş noktasına doğru yüzde 3 eğimle uzanıyor. Bakan Ersoy çalışmaların yalnızca kazı ile sınırlı kalmadığını, aynı zamanda tespit ve belgeleme faaliyetlerinin de sürdüğünü belirtti.
Hipoje ve daha eski yapı katmanları:
Vezir Bahçe bölgesinde yer alan hipoje yani yer altı mezar yapısında yürütülen kazıların tamamlandığını bildiren Ersoy, yapının birbirine bağlantılı mekanlardan oluştuğunu ve ana mekanın yaklaşık 8 metre uzunluğunda ve 8 metre genişliğinde olduğunu söyledi. Yapıda doğu ve batı yönünde iki kanal hattı tespit edildi; Doğu yönünde devam eden Kanal-1 yaklaşık 25 metre uzunluğunda olup temizliği tamamlandı, Batı yönündeki Kanal-2 hattında çalışmalar sürüyor.
Hipojede yapılan temizlikler sırasında çamurla kaplı tabanın 1,5 metre daha altına inilerek, mevcut Ayasofya yapısından daha eski bir döneme ait olduğu değerlendirilen yapı katmanlarına ulaşıldığı belirtildi. Bu bulgu, yapının yer altındaki farklı dönemlere ait izler taşıdığını ortaya koyuyor.
Tespit edilen mekanlar ve tünel ağı:
Batı Bahçe bölümünde yapılan çalışmalar sonucunda altı ayrı mekan ve bunlarla bağlantılı dokuz tünel tespit edildi. Bakan Ersoy, Mekan-1, 2 ve 3’ün atrium yani avlu yapısına ait bodrum katlarına karşılık geldiğini; Mekan-4’ün atriumun güneyinde yer alan, batı yönünde devam eden ve bir ayırıcı duvarla bölünmüş farklı bir yapı görünümünde olduğunu aktardı. Mekan-5’in ilk açığa çıkan kısmı 4,5 metre uzunluğunda, Mekan-6 ise Mekan-1’in kuzeyinde, Soğukçeşme Sokağı yönüne doğru uzanan ve yaklaşık 4x4 metre boyutlarında bir bölüm sergiledi.
Batı Bahçe’de tespit edilen dokuz tünelden yedisinde dolgu toprağın temizlendiği, diğer iki tünelde ise tespit ve belgeleme çalışmalarının sürdüğü bildirildi. Tünellerin tarihsel olarak su dağıtımı ve yağmur suyu tahliyesi gibi altyapı işlevleri üstlendiği değerlendiriliyor.
Koruma, güçlendirme ve ziyaretçi planları:
Yer altı bölümlerinde yalnızca arkeolojik temizlik yapılmadı; eş malzeme kullanılarak onarım ve güçlendirme uygulamaları da gerçekleştirildi. Örnek olarak Mekan-2’nin 56 metrelik bölümünde tonozlarda 18 metrelik hat boyunca tamamlama çalışmaları yapılarak yapısal hasarlar giderildi. Mekan-3’te dolgu toprağın hassas elenmesi ve duvarlar ile tonozlarda güçlendirme çalışmaları devam ediyor.
Tünel-4 ve Tünel-5’te tonozlardaki hasarların giderildiği, Tünel-4’te ayrıca 50 metrelik hat boyunca paslanmaz çelik tahkimat ile güçlendirme çalışmalarının tamamlandığı, Tünel-5’te ise benzer güçlendirme çalışmalarının sürdürülmekte olduğu belirtildi. Bakan Ersoy, mevcut zemin altı tünel çıkışının fiziksel kesit alanının yaklşık 0,5 metrekare olduğunu, bunun gerekli 120 bin metreküplük minimum havalandırma debisinin yalnızca yüzde 3,6sını karşılayabildiğini vurguladı. Mevcut menfezin ana giriş kapısına yakın konumlanmasının havalandırma ve hava dağılımı açısından sınırlamalar oluşturduğu ifade edildi.
Geleceğe yönelik planlar arasında yer altı tünel ağının lazer tarama ve kapsamlı belgeleme çalışmalarıyla detaylandırılması, teknik incelemelerden sonra bazı bölümlerin iklimlendirilmiş taze hava besleme altyapısı olarak yeniden değerlendirilmesi önerileri bulunuyor. Bakan Ersoy ayrıca uygun yer altı bölümlerinin ziyaretçilere açılması amacıyla bir teşhir projesi hazırlanmasının planlandığını açıkladı; bu süreçte eserin korunması ve ziyaretçi güvenliğinin esas alınacağı vurgulandı.
Ersoy, sözlerini Ayasofya’nın yer altındaki tarihi zenginliğinin görünür kılınmasının önemine işaret ederek tamamladı ve çalışmaları bilimsel yöntemlerle belgeleyip gelecek nesillere aktarmaya devam edeceklerini belirtti.
KÜLTÜR VE TURİZM BAKANI MEHMET NURİ ERSOY, AYASOFYA-İ KEBİR CAMİ-İ ŞERİFİ’NDE DEVAM EDEN KAPSAMLI RESTORASYON ÇALIŞMALARININ YER ALTI AYAĞINI YERİNDE İNCELEDİ. AYASOFYA’NIN TARİHİ TÜNELLERİNE İNEN BAKAN ERSOY, BİLİM KURULU ÜYESİ PROF. DR. HASAN FIRAT DİKER’DEN YÜRÜTÜLEN KAZI, TEMİZLİK, BELGELEME VE GÜÇLENDİRME ÇALIŞMALARI HAKKINDA BİLGİ ALDI.