Bacak şişliği tek bir tanıyla açıklanamaz

Bacaklarda şişlik: nedenler benzer görünse de ayrıntılar farklıdır

Medicana Sağlık Grubu ve Medicana Konya Hastanesi Kalp ve Damar Cerrahisi uzmanı Op. Dr. Ahmet Nihat Baysal, bacaklardaki şişlik, kalınlaşma veya şekil bozukluklarının toplumda sıklıkla tek bir "ödem" tablosu olarak değerlendirildiğini, oysa bunun birden fazla farklı hastalığın belirtisi olabileceğini vurguluyor. Görünürde benzer semptomlar veren lipödem ve lenfödem mekanizma, klinik bulgular ve tedavi açısından birbirinden ayrılıyor; bu nedenle uzman değerlendirmesi kaçınılmazdır.

Lipödemin öne çıkan özellikleri:

Lipödem, yağ dokusunun anormal, orantısız ve çoğunlukla simetrik birikimi ile seyreden kronik bir hastalıktır. Çoğunlukla kadınlarda görülür ve ergenlik, gebelik, doğum sonrası dönem veya menopoz gibi hormonel değişimlerle ortaya çıkabilir ya da ilerleyebilir. Klinik olarak kalça, uyluk ve bacaklarda belirgin yağ birikimi görülür; ayak sırtı ve parmaklar genellikle korunmuştur ve bu ayrım önemli bir ipucudur.

Lipödemde etkilenen dokular genel kilo kaybına göre direnç gösterir. Hastalar sıkça bacaklarda ağrı, dokunmaya karşı hassasiyet, ağırlık hissi ve kolay morarma şikâyetleri bildirir. Gün sonuna doğru dolgunluk ve rahatsızlık artabilir. İlerlemiş olgularda artan yağ dokusu ve lenfatik sistem üzerindeki yük nedeniyle ikincil lenfatik yetmezlik gelişebilir; bu durumda lipödem ile lenfödem birlikte görülebilir (lipolenfödem).

Lenfödemde dikkate alınması gerekenler:

Lenfödem, lenfatik dolaşımın taşıma kapasitesinin yetersiz kalması sonucu dokularda protein açısından zengin lenf sıvısının birikmesiyle ortaya çıkar. Bu tablo doğuştan olabildiği gibi; kanser cerrahisi sonrası lenf bezlerinin alınması, radyoterapi, enfeksiyon, travma veya bazı damar hastalıkları sonrasında ikincil olarak da gelişebilir.

Lenfödemin temel belirtileri arasında şişlik, gerginlik ve dokularda yapı değişiklikleri yer alır. Başlangıçta dinlenme ile azalan şişlik zamanla kalıcı hale gelebilir; ilerledikçe fibrozis ve cilt kalınlaşması görülebilir. Lipödemden farklı olarak ayak sırtı ve parmaklar sıkça etkilenir ve tablo çoğunlukla tek taraflı veya asimetrik olabilir. Etkilenen bölgede ağırlık, gerginlik ve sertlik ön plandadır; ağrı da eşlik edebilir.

Doğru tanı, doğru tedavinin ilk adımıdır:

Op. Dr. Baysal, bacak şişliğini yalnızca kilo artışına bağlayan yaklaşımın yanıltıcı olabileceğini belirtiyor. Lipödem, lenfödem ve kronik venöz yetmezlik benzer şikâyetlere yol açabildiği gibi aynı anda birden fazla mekanizma da bulunabilir. Bu nedenle kapsamlı değerlendirme; ayrıntılı hasta öyküsü ve fizik muayene ile başlayıp ihtiyaç duyulduğunda venöz ve lenfatik görüntüleme ile desteklenmelidir.

Venöz Doppler ultrasonografi, toplardamar yetmezliğinin tanısında temel bir inceleme yöntemidir. Klinik gerekliliğe göre seçilmiş hastalarda lenfatik sistemin değerlendirilmesine yardımcı olması için lenfosintigrafi gibi tetkikler de yapılabilir. Yıllardır süren, iki bacağın simetrik kalınlaşması, ağrı, hassasiyet ve kolay morarma şikâyetleri lipödem açısından değerlendirilmelidir; ayakları da kapsayan, zamanla sertleşen ve kalıcı hale gelen şişliklerde ise lenfödem olasılığı ön planda tutulmalıdır.

Sonuç olarak bacaklardaki şişlik, gerginlik, sertleşme ve özellikle ayak ile parmakların da etkilenmesi sadece estetik bir sorun olarak görülmemeli; doğru tanı için uzman hekime başvurulmalı ve bireye özgü tedavi planı oluşturulmalıdır.

MEDİCANA SAĞLIK GRUBU KALP VE DAMAR CERRAHİSİ UZMANI OP. DR. AHMET NİHAT BAYSAL