Bornova ovasında 5 bin yıllık planlı kent: Yassıtepe'nin sırları

Yassıtepe kazılarının bulguları

İzmir Büyükşehir Belediyesi desteğiyle yürütülen kazılarda, Yeşilova Höyüğü’nün yanı başındaki Yassıtepe yerleşiminde, yaklaşık 5 bin yıl önce kurulmuş düzenli bir kent tabakası gün yüzüne çıkarıldı. Kazı Başkanlığını yürüten Doç. Dr. Zafer Derin, buluntuların Bornova Ovası’nda erken dönemde gelişmiş bir kentleşme ve ticari ağın varlığına işaret ettiğini belirtiyor.

Planlı kent ve üretim:

Kazılarda tespit edilen yerleşim planı; tapınaklar, depo alanları, üretim yerleri ve işlikler gibi kentsel işlevleri bir arada gösteriyor. Derin, bu düzenin Troya’nın erken dönemleriyle çağdaş olduğunu vurgulayarak, "O dönemde düzenli bir kent kuruluyor buraya. Tapınakları, depo alanları, üretim yerleri, işlikleriyle birlikte yelpaze şeklinde bir kent yerleşimi kuruyorlar. Dışında da sur var. Bu hemen hemen Troya’nın en eski dönemiyle çağdaştır. Yani İzmir’in bir Troya’sı diyebiliriz buraya" sözlerini aktarıyor.

Kentin çevresini saran surların varlığı, yalnızca yerleşimi korumakla kalmıyor; artan üretim ve birikimi de güvence altına alıyor. Kazılarda ortaya çıkan çok sayıda büyük depolama küpü, tarımsal ürünlerin önemli ölçüde stoklandığını; bronz işliği ve kaliteli çanak çömlek atölyeleri ise üretim çeşitliliğini gösteriyor.

Üzüm, zeytin ve ticaret:

Buluntular arasında üzüm çekirdeği, kurutulmuş üzüm ve pekmez kalıntıları ile şarapla ilişkili sıvı kaplarına dair izler bulunması, üzümün yalnızca tüketim için değil, işlenerek ticari ürüne dönüştürüldüğünü ortaya koyuyor. Derin, "Üzümün her türlü formunun burada kullanıldığını ve ticari hayata katıldığını görüyoruz. Bornova deyince aklımıza Bornova Misketi gelir. Belki de Bornova Misketi’nin doğduğu noktadayız" değerlendirmesini yapıyor.

2026 kazılarında tespit edilen yaklaşık 5 bin yıllık zeytin çekirdekleri, Yassıtepe’nin tarımsal üretim repertuarını genişleterek üzüm ve incirle birlikte bu üç ürünün aynı tarihsel tablonun parçası olduğunu gösterdi. Buluntular, yerleşimin iç Batı Anadolu’dan kıyı Ege ve deniz aşırı bölgelere uzanan geniş bir ticaret ağı içinde faaliyet gösterdiğini işaret ediyor.

Mezarlar, güç göstergeleri ve sosyal yaşam:

Kazılarda bulunan mezarlar, kentin sosyal dokusu ve dış ilişkilerine dair önemli veriler sunuyor. Miken kültürüyle ilişkilendirilen mezar yapıları, ölülerin büyük küpler içine yerleştirilmesi ve yanlarına zeytinyağı, şarap kapları ile takı bırakılması gibi uygulamalarla ticari hareketliliğe işaret ediyor. Derin, "Burada özellikle Miken mezarları bulduk. Bunların ticaret için gelen Mikenlilere ait olduğunu düşünüyoruz" diyor.

2026 sezonunda bir mezardan çıkan iki silindir mühür, yerleşimin ticari ve sosyal önemini vurgulayan buluntular arasında. Ayrıca kabul salonu olarak değerlendirilen ve çok sayıda içecek kabının çıkarıldığı yapı, kent yöneticisinin konukları ağırlandığı, prestij ve törenlerin icra edildiği bir merkez olabileceğini gösteriyor.

Doğal afetler ve kent dönüşümü:

Yassıtepe yerleşimi tarih boyunca defalarca yıkılıp yeniden inşa edildi. Ancak MÖ 2800 civarında meydana geldiği değerlendirilen büyük bir deprem, yerleşim tarihinde önemli bir kırılma oluşturmuş; bazı duvarlarda yatay hareket izleri ve "S" biçiminde deformasyonlar gözleniyor. Derin, deprem sırasında insanların eşyalarını alamadan bölgeyi terk etmiş olabileceğini belirterek, "İzmir’in acı gerçeği buradaki yaşamın da sonu olmuş" ifadelerini kullanıyor.

Yassıtepe buluntuları; surlarla çevrili, üretim yapan, depolayan ve uzak coğrafyalarla ticaret kuran bir kentsel düzenin Bornova Ovası’nda yaklaşık 5 bin yıl önce var olduğunu gösteriyor. Doç. Dr. Zafer Derin, Yassıtepe ve Yeşilova’yı birlikte ele almanın arkeoloji turizmi açısından büyük bir potansiyel taşıdığını, bu alanların İzmir tarihini sergilemede önemli rol oynayabileceğini vurguluyor. Derin’in tespitiyle, "İzmir’in bir Troya’sı diyebiliriz buraya."

İZMİR’DE YEŞİLOVA HÖYÜĞÜ’NÜN YANI BAŞINDAKİ YASSITEPE’DE SÜRDÜRÜLEN KAZILAR, YAKLAŞIK 5 BİN YIL ÖNCE SURLARLA ÇEVRİLİ; TAPINAKLARI, DEPOLARI, ÜRETİM ALANLARI VE İŞLİKLERİ BULUNAN PLANLI BİR KENTİ GÜN YÜZÜNE ÇIKARIYOR.