Bütünüyle kırılma senaryosu ülke genelini etkileyebilir: Helen Yayı'nın risk haritası
Çalışmanın kapsamı ve ana bulgu:
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu tarafından geliştirilen otomatik hasar belirleme yazılımı, Ege Denizi'ndeki Helen Yayının tamamıyla kırılması senaryosunu modelledi. Yazılımın sonuçları, fayın bütünüyle kırılması durumunda oluşabilecek depremin büyüklüğünün 8'in üzerinde olabileceğini ve etkinin sadece Ege ile sınırlı kalmayıp ülke genelinde hissedilebileceğini ortaya koydu.
Model ve sarsıntı şiddeti:
Helen Yayı'nın deniz içindeki bir dalma-batma zonu olduğunu belirten Kutoğlu, benzer fay sistemleri örneğinde olduğu gibi bu yapının 8'i aşan deprem ve tsunami üretme potansiyeli taşıdığını vurguladı. Modelde elde edilen verilere göre depremin oluşturabileceği en yüksek yatay kuvvet, yer çekimi kuvvetinin yaklaşık beşte biri seviyesinde ölçüldü; ağır, yıkıcı hasarlar için ise bu kuvvetin yer çekimi kuvvetinin yarısına ulaşması gerektiği ifade edildi.
Hasar riskinin coğrafi dağılımı:
Hazırlanan haritada en yüksek sarsıntı ve hasar riskinin kırmızı ile gösterildiği alanlar öncelikle Ege Bölgesi'nde yoğunlaştı. Ancak model sonuçları Marmara ve İç Anadolu'ya, hatta Konya Havzası'na kadar uzanan bir etki bandı gösteriyor. Bu alanların ortak özelliği, ovalar ve çökmüş zeminlerden oluşan zayıf zemin yapıları olması; bu nedenle zemin özellikleri kötü olan yerleşimlerde hasar riski daha yüksek bulunuyor.
Kentsel dönüşüm ve öncelikler:
Kutoğlu, elde edilen sonuçlara dayanarak kentsel dönüşüm planlarının öncelikli olarak haritada kırmızıyla işaretlenen alanlarda uygulanması gerektiğini söyledi. Ayrıca çalışmada, karada bulunan bazı fayların Helen Yayı'ndan daha yıkıcı depremler üretebileceği hatırlatılarak, kentsel dönüşüm kararlarında zemin etüdü ve yerel zemin koşullarının dikkate alınmasının zorunlu olduğu vurgulandı.
Tsunami ihtimali ve kıyı etkileri:
Dünya Tsunami Merkezi hesaplarına atıfla Kutoğlu, Helen Yayı'nın kırılması durumunda Ege kıyılarında 1 ila 2 metre arasında dalga yüksekliği beklendiğini belirtti. Çok düşük eğimli kıyılarda deniz suyunun 25 ila 30 metre kadar iç kesimlere ilerleyebileceği, ancak bu etkiyi "büyük ölümlü bir tsunami" olarak nitelendirecek seviyede olmadığı ifade edildi.
Çalışma, Helen Yayı'nın tamamen kırılması senaryosunun Türkiye genelinde hangi bölgelerin daha hassas olduğunu gösteren ilk kapsamlı modellemelerden biri olarak sunuluyor. Kutoğlu ve ekibi, bulguların yerel yönetimlerin planlama, erken uyarı ve kentsel dönüşüm önceliklendirmelerinde yol gösterici olacağını belirtiyor.
KUTOĞLU, YAŞANABİLECEK DEPREMDE EN FAZLA HASARIN ZAYIF ZEMİNLİ BÖLGELERDE GÖRÜLEBİLECEĞİNİ, TSUNAMİ OLUŞMASI HALİNDE İSE EGE KIYILARINDA 1 İLA 2 METRE ARASINDA DALGA YÜKSEKLİĞİ HESAPLANDIĞINI SÖYLEDİ.