Dağların kırmızı bereketi: Demirci kadınlarının çitlembik emeği

Dağların kırmızı bereketi: Demirci kadınlarının çitlembik emeği

Manisa'nın Demirci ilçesinde dağlarda kendiliğinden yetişen çitlembik, kırsal mahallelerde yaşayan kadınların önemli bir gelir kaynağına dönüştü. Bölgedeki kadınlar, eylül ayıyla başlayan dönemde toplanan çitlembikleri yıkayıp kurutarak hem ev ihtiyaçlarına hem de pazara sunuyor. Her yıl yaklaşık 450 ton çitlembik elde ediliyor ve işlem görmüş ürünler başta İstanbul, Ankara, Gaziantep ve Bursa olmak üzere büyük kentlerdeki firmalara gönderiliyor.

Hasat ve işleme süreci:

Demirci merkez ile Rahmanlar, Kulalar, Sevinçler, Esenyurt, Mezitler, Boyacık, Kerpiçlik gibi yaklaşık 40 mahallede hasat yapılıyor. Sabahın erken saatlerinde kovalarla dağlara çıkan kadınlar, dik yamaçlarda kırmızı taneli çitlembikleri toplayıp çuvallarla evlere taşıyor. Ürün, yapraklardan ve tanelerden ayırmak için su dolu kazanlarda yıkanıyor; ardından güneşte serilerek doğal olarak kurutuluyor. İşlem gören ürünün bir kısmı kavrularak çerez olarak tüketiliyor, diğer kısmının yağı çıkarılarak ise ilaç ve kozmetik sanayinin hammadde ihtiyacına yönlendiriliyor.

Gelenek, emek ve ekonomik boyut:

Toplama işi çoğunlukla imece usulü yapılıyor; kadınlar bir araya gelip geniş alanlarda toplayarak aile bütçelerine katkı sağlıyor. 78 yaşındaki Zeynep Sönmez, çocukluğundan beri çitlembik topladığını anlatarak, 'Biz çocukluğumdan beri annemle, yengemle dağlara giderdik. Sıyırır getirirdik. Çöplerini yıkayıp kurutur, öğüterek yağını çıkartırdık. Ekim ayı girmeden yetişmeye başlıyor. Yeşilini toplayıp eve getiriyoruz. Kazanı suyla doldurup, üstüne çıkanları alıyoruz. Altın yeşilini süzüp çuvala koyuyoruz, serip kurutup satıyoruz,' diye konuştu.

Rahmanlar Mahallesi'nden Havana Sönmez de çitlembik toplamanın kadınlar için hayati önem taşıdığını belirterek, 'Güz geldiği zaman kadınlar toplanıp gidip topluyoruz. Süzüp, kurutup kimisi yağını yaptırıyor, kimisi satıyor. Kadınlarımız ailelerine destek oluyor,' dedi. Bölge halkı çitlembiği kurutup çerez olarak tüketmenin yanı sıra yağını ekmek kızartarak yemeklere katıyor; ayrıca yakmadan tüketildiğinde şifalı olduğuna ilişkin inanışlar da bulunuyor. Astıma, mide rahatsızlıklarına ve hazımsızlığa iyi geldiği söyleniyor.

Hatmi çiçeği, kekik ve papatyanın yanında çitlembik, Demirci yöresinin doğal ürün portföyünde önemli bir yer tutuyor. Doğal koşullarda toplanıp işlendikten sonra sanayiye gönderilen ürün, kırsal kadınların emeğiyle bölge ekonomisine canlılık kazandırıyor ve aile bütçelerine düzenli bir katkı sağlıyor.

DEMİRCİ'DE YILDA YAKLAŞIK 450 TON ÇİTLEMBİK TOPLAYAN KADINLAR, ZORLU ARAZİ ŞARTLARINDA ELDE ETTİKLERİ ÜRÜNÜ KURUTUP SATARAK AİLE BÜTÇELERİNE KATKI SAĞLIYOR. ÇEREZ OLARAK DA TÜKETİLEN ÇİTLEMBİK, İLAÇ VE KOZMETİK SANAYİSİNİN HAM MADDELERİ ARASINDA YER ALIYOR.