Dağların kırmızı taneleri: Demirci kadınlarının çitlembik emeği geçim kaynağı

Demirci'de çitlembikten aile ekonomisine katkı:

Manisa'nın Demirci ilçesinde dağlarda kendiliğinden yetişen çitlembik, kırsal mahallelerde yaşayan kadınlar için önemli bir gelir kapısı haline geldi. Her yıl yaklaşık 450 ton toplanan ürün, yıkama ve kurutma süreçlerinin ardından İstanbul, Ankara, Gaziantep ve Bursa'daki ilaç ve kozmetik firmalarına gönderiliyor.

Toplama ve işleme süreci:

Demirci merkez ile Rahmanlar, Kulalar, Sevinçler, Esenyurt, Mezitler, Boyacık ve Kerpiçlik başta olmak üzere yaklaşık 40 mahallede hasat yapılıyor. Kadınlar sabahın erken saatlerinde kovalarını alıp dik yamaçlara çıkar; topladıkları çitlembikleri çuvallarla evlerine taşıyorlar. Ürünler, yapraklarından ve kırmızı tanelerinden ayrılması için su dolu kazanlarda yıkanıyor, ardından güneşte serilerek kurutuluyor.

İşlenen ürünün bir bölümü kavrularak çerez olarak tüketilirken, bir kısmı da yağının çıkarılması için sanayiye gönderiliyor. Bu sayede hem ev tüketimine hem de ticari kullanıma yönelik değerlendirme sağlanıyor.

Gelenek, kuşaktan kuşağa aktarım ve sağlık inançları:

78 yaşındaki çiftçi Zeynep Sönmez, çocukluğundan beri dağlarda çitlembik topladığını ve eskiden ürünün yağını çıkarıp aile ihtiyaçları için kullandıklarını aktarıyor. Sönmez, "Ekim ayı girmeden yetişmeye başlıyor. Yeşilini toplayıp eve getiriyoruz. Kazanı suyla doldurup, üstüne çıkanları alıyoruz. Altın yeşilini süzüp çuvala koyuyoruz, serip kurutup satıyoruz. Eskiden yağını çıkartıp kendimiz yiyorduk, şimdi her şey bol olduğu için kendimiz yemeyip satıyoruz" diyor.

Rahmanlar Mahallesi'nden Havana Sönmez de sonbaharda kadınların imece usulüyle bir araya gelip toplama yaptığını, ürünün kurutulduktan sonra ya yağının çıkarıldığını ya da direkt satıldığını belirtiyor. Bölgede çitlembiğin kavrularak çerez şeklinde tüketildiği, yağının ise ekmek kızartmaları ve yemeklere katılarak kullanıldığı ifade ediliyor. Ayrıca yörede astıma, mide rahatsızlıklarına ve hazımsızlığa iyi geldiği yönünde inançlar da bulunuyor.

Demirci'de çitlembik toplama geleneği, hem kırsal kadınların aile bütçelerine katkı sunuyor hem de bölgenin doğal ürünler portföyünü güçlendiriyor. Bölgedeki hatmi çiçeği, kekik ve papatya gibi diğer doğal ürünlerle birlikte çitlembik, yerel ekonomideki yerini koruyor.

Manisa'da dağlardan toplayıp ilaç ve kozmetik devlerine satıyorlar