Deprem bölgesinde kültürel miras için 34 milyar liralık kapsamlı ihya seferberliği

Kültür ve Turizm Bakanlığı, deprem bölgesinde tarihî dokuyu ayağa kaldırıyor

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 6 Şubat depremlerinden etkilenen 11 ilde yürütülen restorasyon ve ihya çalışmalarına ilişkin Kahramanmaraş Ticaret ve Sanayi Odası’ndaki toplantıda kapsamlı bir bilanço açıkladı. Bakan Ersoy, bugüne kadar kültürel miras için 24 milyar liralık iş gerçekleştirildiğini, kalan projelerin tamamlanmasıyla toplam yatırımın 34 milyar liraya ulaşacağını bildirdi.

Ersoy, çalışmaların yalnızca hasar onarımına yönelik olmadığını; şehirlerin kültürel hafızasını, kimliğini ve tarihini yeniden ayağa kaldırma amacı taşıyan bütüncül bir seferberlik olduğunu vurguladı. Açıklamada, projelerin bilim heyetleri ve Koruma Kurulu kararları çerçevesinde; aslına uygun, kalıcı ve doğru yöntemlerle yürütüldüğü belirtildi.

kaynak, kapsam ve tamamlanan işler:

Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü aracılığıyla Bakanlığa tahsisli yapıların restorasyonunda bugüne kadar 12 milyar 265 milyon lira kaynak kullanıldı. Vakıflar Genel Müdürlüğü ise deprem bölgesi için 22 milyar liralık bütçe ayırdı; Vakıflar Genel Müdürlüğü programının büyük bölümünün kendi öz gelirleriyle finanse edildiği kaydedildi. İki genel müdürlüğün çalışmalarının büyüklüğü dikkate alındığında, toplamda 24 milyar liralık işin gerçekleştirildiği, tamamlanan projelerle bu tutarın 34 milyara ulaşacağı açıklandı.

Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen çalışmalarda 11 ilde 79 iş tamamlandı, 17 işte çalışmalar sürüyor, 4 işin ihale süreci devam ediyor. Gaziantep Kalesi’nin restorasyonu, Zeugma Mozaik ve Arkeoloji Müzesi ile Gaziantep Arkeoloji Müzesi’ndeki hasarların giderilmesine yönelik önemli müdahaleler yapıldığı belirtildi. Diyarbakır’da surlardan müzelere, Saint George Kilisesi’nden Zerzevan Kalesi’ne kadar birçok yapıda restorasyon ve koruma çalışmaları tamamlandı.

Kahramanmaraş’ta Kahramanmaraş Kalesi ziyaretçi karşılama merkezi ve çevre düzenlemesiyle birlikte yeniden ayağa kaldırıldı; Kurtuluş Mahallesi'nde etaplarla yürütülen restorasyonlar ve Germenicia Antik Kenti ile Belediye Çarşısı çalışmalarının sürdüğü bildirildi.

il il örnekler ve vatandaşa verilen destekler:

Hatay’da tarihi kent dokusuna yönelik bütüncül bir koruma programı yürütülüyor; Hatay Müzesi ile Gastronomi Merkezi onarımları devam ediyor ve şehir merkezindeki çarşı, han, cami ve sivil mimarlık örnekleri birlikte ele alınıyor. Malatya’da Arslantepe, Atatürk Evi, Arkeoloji Müzesi ve Beşkonaklar başta olmak üzere koruma çalışmaları gerçekleştirilirken, Şanlıurfa Kalesi’nin ikinci etap restorasyonunun ardından ziyarete açılacağı ifade edildi. Elazığ Arkeoloji ve Etnografya Müzesi açıldı; Adıyaman’da Cumhuriyet İlkokulu binasının rekonstrüksiyonla müzeye dönüştürülmesi çalışmaları sürüyor.

Vatandaşların mülkiyetindeki tescilli taşınmaz kültür varlıklarına sağlanan destekler de programın önemli bir bileşeni. 11 ilde 1.297 proje yardımı ve 311 uygulama yardımı olmak üzere toplam 1.608 taşınmaz kültür varlığı için sözleşme imzalandı; bu kapsamdaki desteklerin tutarı 2 milyar 140 milyon lirayı aşıyor. Ayrıca yıkılan veya ağır hasar gören yapıların kültür enkazının korunması, ayrıştırılması ve belgelenmesine öncelik veriliyor.

Vakıflar Genel Müdürlüğü teknik ekipleri ile ICOMOS Türkiye Milli Komisyonu uzmanlarının yürüttüğü hasar tespitlerinde 678 vakıf kültür varlığı tek tek incelendi; bunlardan 31 eser tamamen yıkılmış veya göçmüş, 144 ağır, 104 orta, 98 hafif hasarlı ve 301 eser ise depremi hasarsız atlattı. Sözleşmeli işler kapsamında 377 eser/parsel ölçeğine ulaşıldı ve bunlardan 209 adedi tamamlandı.

süreç, öncelikler ve takvim:

Bakan Ersoy, çalışmaların her eserin kendi ihtiyaçlarına uygun biçimde ele alındığını, restorasyonların bilimsel yöntemler ve Koruma Kurulu kararları doğrultusunda yapıldığını belirtti. Kurumlar arası iş birliğinin önemine dikkat çekilerek, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile yapılan protokoller kapsamında 16 ayrı iş, diğer kurum ve kuruluşlarla yapılan protokoller kapsamında ise 5 ayrı iş yürütüldüğü aktarıldı.

Mevcut programa göre 2026 yılı sonuna kadar 58, 2027 yılı içinde ise 50 olmak üzere toplam 118 işin daha tamamlanması planlanıyor. 2026 takviminde eylül, ekim, kasım ve aralık aylarında aşama ve açılışların yoğunlaşacağı paylaşıldı; 2026-2027 döneminin vakıf kültür varlıkları açısından yoğun bir tamamlanma ve açılış dönemi olacağı vurgulandı.

Ersoy, geleceğe dönük hedeflerin kültürel varlıkların belgelenmesi, dijital envanterlerinin güçlendirilmesi ve yapısal risklerinin belirlenmesi yönünde olduğunu söyledi. Ayrıca restorasyon ve ihya çalışmalarına katkı sunan kurumlara, bilim insanlarına, mimarlara, mühendislere, restoratörlere, sanat tarihçilerine, arkeologlara ve tüm mesai arkadaşlarına teşekkür ederek, depremlerde hayatını kaybedenleri rahmetle andı.

Toplantıya Kahramanmaraş Valisi Mükerrem Ünlüer, çok sayıda vali, milletvekili, belediye başkanı ve kurum yetkilisinin yanı sıra Vakıflar Genel Müdürü Sinan Aksu ve Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürü Birol İnceciköz de katıldı; yerel ve merkezi aktörlerin iş birliğiyle restorasyon seferberliğinin sürdüğü bildirildi.

KÜLTÜR VE TURİZM BAKANI MEHMET NURİ ERSOY, KAHRAMANMARAŞ TİCARET VE SANAYİ ODASI’NDA DÜZENLENEN TOPLANTIDA, 6 ŞUBAT DEPREMLERİNİN ARDINDAN DEPREM BÖLGESİNDE GERÇEKLEŞTİRİLEN RESTORASYON VE İHYA ÇALIŞMALARINI KAMUOYUYLA PAYLAŞTI.