Depremde zarar gören şehirlerin kültürel hafızası 34 milyar lira yatırımla canlanacak

bakanın genel değerlendirmesi:

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Kahramanmaraş'ta yaptığı açıklamada depremden etkilenen 11 ilde yürütülen restorasyon ve ihya çalışmaları hakkında kapsamlı bilgi verdi. Bakanlık bünyesinde ve Vakıflar Genel Müdürlüğü aracılığıyla sürdürülen uygulamalar için bugüne kadar 12 milyar 265 milyon lirayı aşan kaynağın kullanıldığını, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü'nün 12,2 milyar liralık, Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün ise 22 milyar liralık kaynak ayırdığını ifade etti.

Ersoy, şu ana kadar kurumların gerçekleştirdiği işlerin toplamının 24 milyar lirayı bulduğunu; mevcut projeler tamamlandığında bölgedeki toplam yatırım tutarının 34 milyar liraya ulaşacağını söyledi. Bakan, çalışmaların yalnızca onarım değil; tespitten bilimsel değerlendirmeye, projelendirmeden uygulamaya kadar çok aşamalı ve kapsamlı bir ihya seferberliği olduğunu vurguladı.

bölgede yürütülen projelerin kapsamı:

Bakanlığın verdiği bilgilere göre deprem bölgesinde; 79 iş tamamlanmış, 17 işte çalışmalar devam etmekte ve 4 işin ihale süreçleri sürüyor. Gaziantep'te Gaziantep Kalesi yeniden ayağa kaldırılırken, Zeugma Mozaik ve Arkeoloji Müzesi ile Gaziantep Arkeoloji Müzesindeki hasarlar giderildi. Diyarbakır'da surlardan müzelere, Saint George Kilisesinden Zerzevan Kalesine kadar çok sayıda yapıda restorasyon tamamlandı; Diyarbakır Cezaevi'nin müzeye dönüştürülmesine ilişkin üçüncü etap çalışmaları devam ediyor ve hedefin 2027 başında açılış olduğu belirtildi.

Hatay'da kent dokusunun korunmasına yönelik kapsamlı müdahaleler yürütülüyor. Hatay Müzesinin onarımı, Gastronomi Merkezi'nin restorasyonu ve Eski Belediye Binası ile Kurtuluş Caddesi'ndeki sivil mimarlık örneklerinin restorasyonları gibi kent bütününü hedefleyen uygulamalar sürdürüldü. Kahramanmaraş'ta Kahramanmaraş Kalesi için ziyaretçi karşılama merkezi ve çevre düzenlemesi tamamlandı; Kurtuluş Mahallesi'nde etaplar halinde restorasyonlara başlanacak.

malatya, şanlıurfa, elazığ ve adıyaman çalışmaları:

Deprem sonrası koordinatör olarak görevlendirilen Malatya'da Arslantepe, Atatürk Evi, arkeoloji müzeleri ve Beşkonaklar gibi alanlarda koruma ve restorasyon yapıldığı kaydedildi. Şanlıurfa'da Göbeklitepe Ziyaretçi Karşılama Merkezi ve otopark tamamlanırken, Karahantepede üst örtü yapımı devam ediyor; Şanlıurfa Kalesinin 2. etap restorasyonunun tamamlanmasının ardından kalenin ziyarete açılacağı duyuruldu. Elazığ'da Elazığ Arkeoloji ve Etnografya Müzesi açılırken, Adıyaman'da Cumhuriyet İlkokulu binasının rekonstrüksiyonuyla müzeleşme çalışmaları sürüyor.

Bakan Ersoy, deprem sonrası vatandaş mülkiyetindeki tescilli taşınmazlara verilen desteğin önemine de değinerek, Taşınmaz Kültür Varlıklarına Yardım Sağlanmasına Dair Yönetmelik kapsamında 11 ilde toplam 1.608 taşınmaz için sözleşme imzalandığını; bunun 1.297 proje yardımı ve 311 uygulama yardımını kapsadığını, bu destek programının tutarının 2 milyar 140 milyon lirayı aştığını belirtti.

vakıf varlıklarında durum ve gelecek takvimi:

Vakıflar Genel Müdürlüğü koordinasyonunda yapılan incelemelerde deprem bölgesinde 678 vakıf kültür varlığı tek tek değerlendirildi; bunlardan 31i tamamen yıkılmış veya göçmüş, 144ü ağır, 104ü orta, 98i hafif hasarlı, 301i ise hasarsız tespit edildi. Bugün itibarıyla sözleşmeli işler kapsamında yürütülen çalışmalar 377 eser parsel ölçeğine ulaşmış ve bunların 209u tamamlanmıştır. Bakan Ersoy, programın toplam iş yükünün yarısından fazlasının bitirildiğini bildirdi.

Bakanlığın planına göre kalan işler için zaman takvimi de açıklandı: 2026 sonuna kadar 58 iş, 2027 içinde ise 110 iş tamamlanacak; özellikle 2026'nin son dört ayında Eylül, Ekim, Kasım ve Aralık aylarında kademeli açılışlar gerçekleştirilecek (Eylül: 1, Ekim: 7, Kasım: 15, Aralık: 35 eser).

Ersoy, çalışmaların yalnızca tek tek yapıların onarımından ibaret olmadığını, şehir hafızasını korumaya yönelik bütüncül bir yaklaşım benimsediklerini vurguladı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile yapılan protokoller kapsamında 16 ayrı iş; diğer kamu kurum ve kuruluşlarıyla olan protokoller kapsamında ise 5 ayrı iş yürütülüyor. Uluslararası Anıtlar ve Sitler Konseyi (ICOMOS) Türkiye Milli Komisyonu uzmanları da teknik tespit ve değerlendirmelerde görev aldı.

Son olarak Ersoy, 6 Şubat depremlerinin kültürel mirasın afetlere karşı dayanıklılığını güçlendirmenin önemini gösterdiğini belirterek, belgelenme, dijital envanterlerin güçlendirilmesi ve yapısal risklerin tespiti gibi koruma faaliyetlerinin kararlılıkla süreceğini ifade etti.

BAKAN ERSOY, 6 ŞUBAT DEPREMLERİNİN MERKEZ ÜSSÜ KAHRAMANMARAŞ'A GELDİ. DEPREM BÖLGESİNDE GERÇEKLEŞTİRİLEN RESTORASYON TANITIM TOPLANTISINDA KONUŞTU