Dijitalleşme mahalleyi uzaklaştırıyor, komşuluk alarmda

Komşuluk algısında kayma

Esenler Belediyesi bünyesindeki Prof. Dr. Sadettin Ökten Şehir Düşünce Merkezi ile Adamor Araştırma Merkezi iş birliğinde hazırlanan "Türkiye’de Mahalle Kültürü, Komşuluk İlişkileri ve Aile Araştırması" dijitalleşmenin gündelik ilişkiler üzerindeki etkisini görünür kıldı. Çalışma, İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Antalya, Tekirdağ, Kayseri, Samsun, Trabzon, Erzurum, Malatya ve Gaziantep olmak üzere 12 büyükşehirde, 25 yaş ve üzeri 1.622 kişinin yanıtlarıyla gerçekleştirildi.

Araştırmanın kapsamı ve temel bulgular:

Ankete katılanların yanıtları, komşuluk ilişkilerinde belirgin bir zayıflama eğilimi olduğunu ortaya koydu. Katılımcıların %29,9u komşuluk ilişkilerinin "neredeyse sona erdiğini", %38,1i "büyük ölçüde zayıfladığını", %22si ise "zayıflamaya başladığını" ifade etti. Komşuluk ilişkilerinin değişmediğini ve hâlâ önemli olduğunu düşünenlerin oranı ise %8,9da kaldı. Çalışmada ayrıca "günlük pratiklerde komşuluk ilişkilerinden memnun olanların oranı" neredeyse %85 olarak raporlanırken, komşuluğun geleceğine yönelik olumlu bakış sahibi olanlar çok daha azdı; katılımcıların neredeyse %90ı komşuluğun geleceğine dair karamsar bir beklenti taşıdıklarını bildirdi.

Dijitalleşme ve gündelik dayanışma:

Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Feyza Korkmaz Sağlam, çalışmanın bulgularını değerlendirirken dijitalleşmenin yalnızlaşmayı ve komşuluk etkileşimlerini azalttığını vurguladı. Sağlam, "Çalışmaya katılanların aklına komşuluk denince ilk olarak etkileşim ve ilişkiler geliyor; insanlar komşularını aileden biri gibi görüyor. Buna rağmen yaklaşık yüzde 90 gibi geniş bir kesim komşuluğun geleceğine dair olumlu düşünmüyor" dedi.

Sağlam, dijital ortamların günlük ihtiyaçların karşılanmasında birincil tercih haline gelmesinin, komşularla yüz yüze temasın ve paylaşımın azalmasına yol açtığını belirtti: "Artık komşumuzun kapısını çalıp ondan tuz istemek, ekmek istemek gibi eylemler ilk tercihimiz olmuyor. Etkileşim olmayınca paylaşım ve dayanışma da azalıyor; bunun sonucunda mahalleye ve kente ilişkin aidiyet duygusu düşüyor."

Gündelik pratiklerle büyük yaşam olayları arasındaki fark:

Çalışma, günlük yaşamın koşturmacasında etkileşimlerin azaldığını ancak insanlar büyük yaşam olaylarında (cenaze, düğün gibi) hâlâ dayanışma göstermeye eğilimli olduklarını da not ediyor. Sağlam bu noktaya dikkat çekerek, "İnsanlar büyük yaşam olaylarında birbirine destek olmayı istiyor ve bunun için çabalıyorlar; ancak gündelik etkileşimlerin azalması mahalle kültürünü zayıflatıyor" ifadelerini kullandı.

Araştırma, nicel verilerin yanı sıra nitel görüşmeler ve üç büyükşehirde gerçekleştirilen odak grup çalışmalarını da içeriyor; bu çok yöntemli yaklaşım, hem bireylerin mevcut memnuniyet algısını hem de geleceğe dönük kaygı ve beklentilerini birlikte okumaya imkân veriyor.

ANKARA YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYOLOJİ BÖLÜMÜ DR. ÖĞR. ÜYESİ FEYZA KORKMAZ SAĞLAM, DİJİTALLEŞME, SANAL DÜNYA VE İNSANLARIN TEKNOLOJİYLE BİRLİKTE DAHA YALNIZLAŞMASI, KOMŞULUK İLİŞKİLERİNİ ZAYIFLAMASINA NEDEN OLDUĞUNU SÖYLEDİ.