doğuya uzanan Çanakkale sesi: taşkaynak'ta bir şehitlik izi
Erzurum yolundaki sessiz hatıra
Araştırmacı-yazar Taner Özdemir, Anadolu’nun günlük yaşamında gözden kaçan nesnelerin sıklıkla büyük hikâyeler barındırdığını belirterek, Erzurum’un Muceldili ile Taşkaynak köyleri arasındaki bir yol kenarında bulunan tarihî şehitlik işaretine dikkat çekti. Küçük bir demir korkulukla çevrili kitabenin, 1915 yılına tarihlenmiş ve üzerinde "I. Dünya Savaşı’nda Ermenilerce şehit Mehmetçik, Tokatlı, 1915" yazan asırlık bir anıt olduğunu aktardı.
bir vatan toprağında Çanakkale nidası:
Özdemir, Çanakkale ruhunun sadece yarımadada kalmadığını; bu ruha dair izlerin, cephelerin değişmesine rağmen milletin farklı coğrafyalarında da sürdüğünü vurguladı. Tokat’tan yola çıkan bir askerin öyküsünün Erzurum’un dağlarına nasıl ulaştığını gösteren bu kitabe, onun için sadece bir isim değil, aynı zamanda milletin kader ortaklığının somut bir kanıtı niteliğinde. Cepheler farklı olabilir; fakat vatan sevgisinin taşıdığı anlam birdir ve bu taş, o ortak duygunun Doğu Anadolu’daki işaretidir.
bitkilerin arasında yaşayan bir hafıza:
Yıllar içinde kitabe, büyüyen ağaçlar, sarmaşıklar ve yabani otlarla çevrilmiş; demir korkuluklar bile bakımsızlık nedeniyle görevini tam olarak yerine getiremiyor. Özdemir, anıtın fiziksel durumunu tasvir ederken, doğanın hükmü altında neredeyse görünmez hâle gelmiş bir yazıyı ve sessiz bir bekleyişi tarif etti. Bu bağlamda, çevresel tahribata karşı anıtın korunmasının yalnızca estetik değil, aynı zamanda hafızaya sahip çıkma sorumluluğu olduğunu hatırlattı.
yanıt bekleyen sorular ve arşivlerin gizemi:
Kitabede adı geçen Tokatlı Mehmetçik hakkında pek çok soru yanıtsız kalmış durumda. Özdemir, askerin yaşı, hangi birlikten geldiği, hangi cepheden bu bölgeye ulaştığı ya da kitabenin kimler tarafından dikildiği gibi konuların arşiv çalışmalarıyla aydınlatılması gerektiğini belirtti. Ona göre bu taş yalnızca kişisel bir anma değil; dönemin tanıklığını taşıyan bir belge olarak resmî kayıtlarla ilişkilendirilmeli, arşivlerdeki verilerle çapraz kontrol edilmelidir.
Asıl talep, sadece çevre temizliğiyle sınırlı değil. Özdemir, Tokatlı Mehmetçik’in hikâyesinin arşiv belgeleriyle gün yüzüne çıkarılması ve anıt statüsü kazandırılması gerektiğini söyledi. Aradan geçen 111 yıla rağmen yol kenarında bekleyen bu hatıra, geçmişe duyulan vefanın ve tarihe karşı sorumluluğun bir simgesi olarak yeniden korunmayı hak ediyor.
Bu keşif, yerel tarih bilincini tazeleme çağrısı niteliğinde. Küçük bir taş parçası gibi görünen nesneler, doğru sorular sorulduğunda geniş toplumsal ve tarihsel anlatılara kapı aralayabiliyor. Erzurum’daki bu kitabe, Çanakkale ruhunun Doğu’da hâlâ canlı olduğunun somut bir işareti olarak kalmayı sürdürüyor ve hak ettiği değerin verilmesi için ilgili paydaşların adım atmasını bekliyor.
ARAŞTIRMACI-YAZAR TANER ÖZDEMİR, ANADOLU’NUN DÖRT BİR YANINI SARAN GİZLİ TARİHİN, BAZEN BİR KÖY YOLUNUN KENARINDA, KİMSENİN DİKKATİNİ ÇEKMEYEN MÜTEVAZI BİR TAŞTA YAŞAMAYA DEVAM ETTİĞİNİ İFADE ETTİ.