Ekran süresi omurga ve postürü sessizce bozuyor: çocuklarda ağrılar artıyor

Ekran süresi omurga ve postürü sessizce bozuyor: çocuklarda ağrılar artıyor

İstanbul Üniversitesi-İstanbul Tıp Fakültesi Ortopedi ve Travmatoloji Bölümü'nden Prof. Dr. Fuat Bilgili, çocuklarda uzun süre ekran başında kalmanın kas ve iskelet sistemi üzerinde belirgin etkileri olduğunu söylüyor. Uzun süreli uygunsuz oturuş ve boyun eğimi başta olmak üzere birçok faktörün bir araya gelmesiyle ortaya çıkan şikayetler, çocukların günlük yaşamını olumsuz etkiliyor ve hastaneye başvuru nedenleri arasında öne çıkıyor.

Ekran kullanımı ve postür üzerindeki mekanik etkiler:

Bilgili'nin aktardığına göre, telefon ve tabletlere eğik bakmak boyuna binen yükü önemli ölçüde artırıyor; her 2,5 santimetre öne eğilmede yük yaklaşık iki kat artıyor. Bu durum omuzların öne yuvarlanması, sırtta kamburluk ve bel çukurluğunun artması gibi postür bozukluklarını tetikliyor. Uzun süre masa başında oturan çocuklarda karın, sırt ve bel kaslarında zayıflama görülebiliyor; bu zayıflama ise duruş bozukluklarını pekiştiriyor.

Ağrı ve hareket kısıtlılığı sık rastlanan sonuçlar arasında. Bilgili, sırt, bel ve boyun ağrılarının günlük aktiviteleri bozduğunu ve bu şikayetlerle gelen hasta sayısının çok fazla olduğunu belirtiyor. Ağrılar başladıktan sonra geri döndürmenin zorlaştığı, bazen dinamik postür bozukluklarının kalıcı, yapısal eğriliklere (örneğin skolyoz tipi eğriliklere) dönüşebildiği uyarısında bulunuyor.

Yaş gruplarına göre ekran süresi önerileri ve önlemler:

Uzman, ekran süresinin yaşa göre sınırlandırılmasının önemini vurguluyor. Buna göre 0-2 yaş grubunda hiçbir şekilde ekrana maruz bırakılmaması; 2-5 yaşta en fazla 1 saat, interaktif ve kesintili programlarla; 5-6 ile 13 yaş arasında günde 1,5-2 saat; 13 yaş üzerinde ise günde 2 saatten fazla olmaması gerektiği ifade ediliyor. Bilgili, sürelerin kesintisiz olmaması gerektiğini özellikle belirtiyor.

Egzersiz ve çalışma düzeni için pratik öneriler de mevcut. Bilgili, 20’ler kuralını öneriyor: 20 dakika ekrana bakıldıktan sonra 20 saniye boyunca başka bir yere bakıp en az 15-20 metre yürümek. Ayrıca 90’lar kuralı çerçevesinde; otururken ayak tabanının yere temas etmesi, diz ve dirseğin 90 derece olması, diz arkası ile sandalye arasına 2-3 parmak mesafe bırakılması ve bel boşluğunu dolduracak bir destek kullanılması gerektiğini söylüyor.

Esneme ve güçlendirmenin birlikte yapılması gerektiğini vurgulayan Bilgili, kaslar güçlü olsa bile kötü postürün kasları zayıflatacağını; bu nedenle esneme ve kuvvetlendirici egzersizlerin eş zamanlı uygulanmasının gerektiğini belirtiyor.

Sırt çantaları ve diğer tetikleyiciler:

Bilgili ağır sırt çantalarının postür üzerinde olumsuz etkileri olduğuna dikkat çekiyor. Özellikle tek taraflı taşınan ağır çantaların omurgada eğilmelere ve skolyoz benzeri postür bozukluklarına yol açabileceği vurgulanıyor. Çantanın uzun süre taşınmaması ve tek taraflı kullanımının engellenmesi öneriliyor. Çanta kullanımı sırasında oluşan boyun öne eğimi ve artan bel çukurluğu hem yürüyüşü hem de bel ve boyun eklemlerine binen yükü artırıyor.

Bilgili, çocuklarda yürüyüş analizi yapıldığında bile hafif diz bükümlülükleri, içe basma, asimetrik omuz pozisyonları ve robotik yürüyüş gibi bulgular gördüklerini; ebeveyn ve öğretmen dikkatinin bu noktada belirleyici olduğunu aktarıyor. Genellikle ilk sorulan soru çocuklara 'Masa başında çok mu zaman geçiriyorsun?' oluyor ve ekran bağımlılığı çoğu vakada altta yatan neden olarak ortaya çıkıyor.

Tedavi sürecinin erken dönemde başlatılmasının önemine dikkat çeken uzman, ilk aşamada teşhis, uygun egzersiz ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle ilerlemenin takip edilmesi gerektiğini söylüyor. Çünkü ağrılar ve postür bozuklukları ilerledikçe geri dönüş zorlaşabiliyor ve yapısal değişiklikler ortaya çıkabiliyor.

Sonuç olarak, uzun süreli ekran kullanımı çocuklarda sadece geçici bir şikayet değil, kas-iskelet sistemi üzerinde kalıcı etkiler bırakabilecek bir risk faktörü. Ebeveynler ve eğitimciler çocukların ekran sürelerini sınırlandırmalı, çalışma ortamlarını ergonomik hale getirmeli ve düzenli esneme ile güçlendirme egzersizlerini teşvik etmelidir.

PROF. DR. FUAT BİLGİLİ