Endotel hücrelerinde kolesterol ilaçlarının birleşik etkisi laboratuvarda incelenecek
Araştırmanın kapsamı
Biruni Üniversitesi Tıp Fakültesi tarafından yürütülen ve TÜBİTAK 1001-Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı kapsamında 2026 birinci dönem çağrısında desteklenen proje, kolesterol düşürücü atorvastatin ile bempedoik asidin damar hücrelerindeki birlikte kullanımının etkilerini hücre düzeyinde değerlendirmeyi amaçlıyor. Projenin yürütücüsü Doç. Dr. Burak Önal elde edilecek verilerin doğrudan tedavi önermeyeceğini, ancak ileride hasta çalışmalarının tasarımına ışık tutabileceğini vurguluyor.
Laboratuvar modeli ve yöntemler:
Çalışma, damarların iç yüzeyini kaplayan endotel hücreleri üzerinde yürütülecek. Araştırmada, bypass ameliyatlarında kalbe nakledilen bacak toplardamarından elde edilen endotel hücreleri kullanılacak. Hücrelerde kontrollü bir iltihaplanma modeli oluşturmak için vücudun iltihap tepkisinde rol oynayan TNF-alfa proteini uygulanacak; ardından atorvastatin ve bempedoik asidin tek başına ve birlikte oluşturduğu etkiler karşılaştırılacak.
Projenin temel sorusu, iki ilacın birlikte kullanıldığında tek başına oluşturdukları etkilerin toplamından daha güçlü veya farklı bir sonuç ortaya koyup koymadığıdır. Bu yaklaşım, kandaki iltihap belirteçlerinde görülen değişimlerin hücresel mekanizmalarını açığa çıkarmayı hedefliyor.
Bempedoik asidin önemi ve araştırmadaki yeri:
Bempedoik asidin kolesterol tedavisinde nispeten yeni bir seçenek olduğu belirtiliyor; ilaç 2020 yılında ABD ve Avrupa'da onay aldı. Statinlerden farklı bir enzimi hedeflemesi nedeniyle statin kullanamayan veya statin tedavisinin yeterli olmadığı hastalar için alternatif oluşturuyor. Klinik çalışmalarda kalp krizi ve inme riskini azalttığı gösterilmiş olmakla birlikte, endotel hücreleri üzerindeki doğrudan etkileri daha önce incelenmemiş.
Önal, bempedoik asidin damar düz kas hücreleri ve monositler gibi bağışıklık hücreleri üzerindeki etkilerinin önceki çalışmalarda gösterildiğini, ancak endotel hücrelerinde nasıl bir rol oynadığına dair hücre düzeyinde verinin eksik olduğunu belirtiyor. Klinik uygulamada bu ilaç sıkça statinlerle birlikte kullanıldığından kombinasyonun hücresel mekanizmalara etkisini aydınlatmak önem taşıyor.
Araştırmanın hedefleri ve ekip:
Çalışma temel araştırma boyutunda yürütülüyor; hedef doğrudan yeni bir tedavi önermek değil, ilaçların damar duvarındaki iltihaplanma üzerindeki etkilerini ve bu etkilerin hangi mekanizmalar üzerinden gerçekleştiğini ortaya koymak. Elde edilecek bulgular, ileride hastalarla yapılacak klinik araştırmaların protokollerinin oluşturulmasına katkı sağlayabilir.
Projede Biruni Üniversitesi’nden Dr. Öğr. Üyesi Gökçe Erdemir Cilasun, Dr. Öğr. Üyesi Fatih Can Türk ve Uzman Moleküler Biyolog Zülal Çelik ile İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa’dan Dr. Öğr. Üyesi Merve Alaylıoğlu görev alıyor. Proje yürütücüsü Doç. Dr. Burak Önal çalışmanın laboratuvar aşamasında temel bilimsel sorulara odaklandığını ve hasta çalışmalarından farklı amaç taşıdığını yeniden vurguluyor.
KOLESTEROL DÜŞÜRÜCÜ ATORVASTATİN İLE BEMPEDOİK ASİDİN BİRLİKTE KULLANIMININ DAMAR HÜCRELERİNDEKİ İLTİHAPLANMA VE HASAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ LABORATUVAR ORTAMINDA ARAŞTIRILACAK. TÜBİTAK DESTEKLİ PROJENİN YÜRÜTÜCÜSÜ DOÇ. DR. BURAK ÖNAL, "BU BİR HASTA ÇALIŞMASI DEĞİL. AMACIMIZ DOĞRUDAN BİR TEDAVİ ÖNERMEK DEĞİL, İLAÇLARIN DAMAR HÜCRELERİNDEKİ ETKİSİNİ ORTAYA KOYMAK. ELDE EDİLECEK BİLGİLER, İLERİDE HASTALARLA YAPILACAK ARAŞTIRMALARIN TASARIMINA YOL GÖSTEREBİLİR" DEDİ.