Erkek çocuklarda inmemiş testis erken tanı ve müdahale gerektiriyor
İNEMEMİŞ TESTİS nedir ve nasıl oluşur:
Medicana Sivas Hastanesi Çocuk Cerrahisi Uzmanı Doç. Dr. Mithat Günaydın, inmemiş testis (kriptorşidizm) konusunda uyarılarda bulundu. Testisler normalde anne karnındaki gelişim sırasında böbreklerin yanında oluşur ve doğuma yakın dönemde çeşitli hormonal mekanizmalarla skrotuma doğru iner. Bu inişin doğum anında gerçekleşmemesi durumuna inmemiş testis denir. Bazı olgularda, özellikle ilk 6 ay içinde, vücutta oluşan bir hormon dalgası sayesinde testisler kendiliğinden torbaya inebilir.
Neden beklenir ve hangi süre kritik:
Günaydın, ilk 6 aylık dönemin izlenmesi gerektiğini söyleyerek bu dönemde meydana gelen hormon değişikliklerinin bazı testislerin inmesini sağlayabileceğini belirtti. Ancak bu süreçten sonra indirilmemiş testisler için müdahale planlanır; uzmanların ortak yaklaşımı, testisin en geç 1 yaşında torbaya indirilmesinin gerektiği yönündedir.
Riskler: kısırlık ve kanser ilişkisinin mekanizması:
İnmemiş testis kasık kanalında veya karın içinde kaldığında, skrotuma göre yaklaşık 1-2 derece daha yüksek bir sıcaklığa maruz kalır. Günaydın, bu ısının sperm üreten hücrelerin zarar görmesine yol açtığını; zamanla testisin küçülmesi (atrofi) ve sperm yapıcı hücre kaybına bağlı olarak infertilite (çocuk sahibi olamama) riskinin arttığını açıkladı. Ayrıca bozulan hücrelerin ilerleyen dönemde malignleşme riskini yükselttiğini belirtti.
Tedavi seçenekleri ve uygulama farklılıkları:
Tedavi yaklaşımı vakaya göre değişir. Tek taraflı inmemiş testiste genellikle cerrahi müdahale gerekirken, iki taraflı inmemiş testiste bazı durumlarda hormonal tedavi denenebilir; ancak Günaydın, hormon tedavisinin genel olarak sınırlı bir yeri olduğunu vurguladı. Cerrahi girişim sırasında testis serbestleştirilip kanaldan aşağı indirilir ve skrotum içinde sabitlenir.
Karın içinde kaybolan testisler ve laparoskopi:
Testis karın içinde de olabilir; bu durumda tanı ve tedavi için laparoskopik yöntemlere başvurulur. Karın içinde bulunan testis uygun kanlanma ve serbestleştirme ile aşağı indirilebiliyorsa korunur. Ancak testis tespit edilemiyor veya karın içinde beslenememiş, damarları zayıflamış bir yapı olarak bulunuyorsa zamanla eriyebilir. Bu durumda, ileride oluşabilecek kanser riski nedeniyle söz konusu dokunun alınması gerekebilir; bu dokuya testis artığı denmektedir.
Ailelerin izlemesi ve pratik öneriler:
Günaydın, ailelerin erken farkındalığının önemine dikkat çekti. Özellikle "utangaç" (retraktile) testis diye adlandırılan ve ara sıra kasık kanalına kaçan durumlarda takip şarttır; testis uzun süre yüksek ısıya maruz kalıyorsa indirilmesi gerekir. Aileler çocuklarının testislerini banyo sırasında ve altlarını açtıklarında kontrol ederek takip edebilirler. Eğer testis zamanının büyük kısmını kanalda geçiriyorsa veya aile şüphe duyuyorsa bir çocuk cerrahına başvurulmasını önerdi.
Sonuç olarak, inmemiş testis vakalarında erken tanı ve uygun zamanlamayla yapılan müdahalenin kısırlık ve testis kanseri riskini azaltmada belirleyici olduğu vurgulanmaktadır. Şüphe durumunda erken değerlendirme ve gerektiğinde cerrahi planlama önem taşır.
ÇOCUK CERRAHİSİ UZMANI DOÇ. DR. MİTHAT GÜNAYDIN