Ana Sayfa

Fotoğraf arşivleri: dijitalleşme, güven ve toplumsal hafıza

Giriş: Okuma: ~3 dk Editör: Hazal Tunç
Paylaş
BEVFAM ve Studio Polat Foundation, 20 Kasım'da İstanbul Modern'de fotoğraf arşivlerinin güvenilirliği, dijitalleşme ve toplumsal hafızayı tartışacak.

Fotoğraf arşivleri: dijitalleşme, güven ve toplumsal hafıza

Bülent Eczacıbaşı Vakfı Fotoğraf Araştırma Merkezi (BEVFAM) ile Studio Polat Foundation iş birliğiyle düzenlenen "Arşivi Yeniden Düşünmek" sempozyumu, fotoğraf arşivlerinin güncel sorunlarını ve dijital dönüşümün yarattığı eksikleri masaya yatırıyor. Etkinlik 20 Kasım tarihinde, 13.00-17.00 saatleri arasında İstanbul Modern Oditoryumda gerçekleştirilecek; etkinlik Mondriaan Fund ve Hollanda Konsolosluğu tarafından destekleniyor.

Kontekst, gerçeklik ve yapay zekâ tartışması:

Sempozyum, bir fotoğrafı dijitale taşımakla geçmişin korunup korunmadığını sorguluyor. İlk oturum "Kadrajın Dışında: Arşivlerin Gücü" başlığıyla BEVFAM Koordinatörü Demet Yıldız Dinçer moderatörlüğünde düzenlenecek. Oturumda Prof. Dr. Charles Jeurgens, yapay zekâyla üretilen tarihî görünümlü fotoğrafların yol açtığı güven sorunlarını; arşivlere giren görüntülerin nasıl tanımlandığı ve dijital ortamda hangi bağlam bilgilerinin korunduğunu birlikte değerlendirecek.

Jeurgens'in vurguladığı nokta, yalnızca görselin gerçek olması değil, o görselin arşive nasıl girdiğinin ve hangi açıklayıcı bilgilerin eşlik ettiğinin açıkça belgelenmesi gerekliliği. Bu yaklaşım, dijital ortama aktarılırken kaybolan anlatıların arşiv güvenilirliğini zayıflatabileceğini gösteriyor.

Arşiv uygulamaları ve alan araştırmaları:

Amsterdam Fotoğraf Müzesi FOAM'dan Claartje van Dijk, FOAM dahil olmak üzere dört fotoğraf arşivinde yaptıkları görüşmelerin bulgularını paylaşacak. Van Dijk, hızla ilerleyen dijitalleştirme süreçlerinde fotoğraflara eşlik eden notlar, albüm düzenleri ve ziyaretçi katkılarının geride kalma riskine dikkat çekecek ve arşivlerin topluluk katılımıyla nasıl yeniden şekillendirilebileceğini tartışmaya açacak.

Studio Polat Foundation temsilcisi Annejet Brandsma ise Hollanda'nın İkinci Dünya Savaşı fotoğraf arşivlerinde yürüttüğü sekiz yıllık araştırmanın dijitalleşme sırasında hangi bilgi kırıntılarının kaybedildiğini nasıl ortaya koyduğunu aktaracak. Brandsma, negatifler, fotoğraf arkası notları ve albüm bütünlüğünün kaybının fotoğrafların belge değerini nasıl etkilediğini ve bu kayıplara karşı geliştirilebilecek uygulamaları değerlendirecek.

Görünürlük, kimlik ve kolektif bellek:

İkinci oturum "Hafıza: Arşivin Yokluğunda. Fotoğraf, Kimlik ve Görünürlük Üzerine" başlığı altında BEVFAM Proje Danışmanı Orhan Cem Çetin moderatörlüğünde gerçekleşecek. Oturumda küratör, yazar ve öğretim görevlisi Kim Knoppers ile Studio Polat Foundation kurucusu Ahmet Polat arşivlerin kimleri görünür kıldığı, kimleri dışarıda bıraktığı ve sanatçıların kendi arşivlerini inşa ederek ortak belleğimizi nasıl etkilediği üzerine konuşacaklar.

Katılımcılar, arşivlerin sadece depolama yerleri olmadığı; aynı zamanda kimlikleri kategorize eden, görünürlüğü şekillendiren ve kolektif hafızayı etkileyen aktörler olduğu görüşünde birleşecek. Bu tartışma, arşiv pratiğinin etik ve toplumsal boyutlarını öne çıkarıyor.

Vaka analizi: kaybolan mekânların görsel belleği:

Üçüncü oturumda mimar ve fotoğrafçı Prof. Dr. Reha Günay, BEVFAM Danışma Kurulu üyesi Cemal Emdenin moderatörlüğünde kendi arşivinden örnekler sunacak. Günay, 1960'ta aldığı ilk makineyle belgelediği, bugün artık ayakta olmayan İstanbul'un ahşap yapılarını ve bu fotoğrafların toplumsal hafızadaki rolünü tartışacak.

Günay'ın sunumu, görsel arşivlerin fiziksel mirasın unutulmasını nasıl engellediğini ve aynı zamanda hangi bağlamların kaybedildiğinde belleğin eksik kaldığını gösterir nitelikte olacak.

Genel olarak sempozyum, arşivcilik, fotoğraf ve sanat disiplinlerini buluşturarak dijitalleşme sürecinde ortaya çıkan bilgi kayıplarını, güven sorunlarını ve arşivlerin toplumsal hafızayı şekillendirme biçimlerini çok yönlü bir şekilde tartışmayı hedefliyor. Katılımcılar, belge bütünlüğünü koruma, topluluk katkılarını çoğaltma ve şeffaf tanımlama yöntemleri üzerine öneriler paylaşacak.

CHARLES JEURGENS

Hazal Tunç — Kültür Sanat Editörü
Editör: Hazal Tunç