Görünmeyen koşturmaya dikkat: yetişkinlerde DEHB iş ve ilişkileri nasıl etkiliyor
Görünmeyen koşturmaya dikkat: yetişkinlerde DEHB iş ve ilişkileri nasıl etkiliyor
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) sadece çocukluk çağına ait bir sorun değildir; çocukluktaki dışa dönük hareketlilik, yetişkinlikte çoğu zaman zihinsel bir koşturmaya dönüşür ve günlük yaşamın pek çok alanında kalıcı zorluklar doğurur. Medicana Sağlık Grubu Psikoloji Bölümü ve Medicana International İzmir Hastanesi Psikoloğu Klinik Psikolog Burçin Deniz bu durumun iş, finans ve ikili ilişkilerde nasıl ortaya çıktığını ve hangi bütüncül müdahalelerin yardımcı olabileceğini aktarıyor.
günlük yaşamda görünüm ve zaman yönetimi sorunları:
Yetişkinlerde DEHB, dışarıdan bakıldığında halâ huzursuzluk ve küçük fiziksel kıpırtılar olarak sürebilir; bacak sallama, kalem çevirme gibi belirtiler devam edebilir. Ancak asıl belirleyici olan zihinsel koşturmadır. Bireyler günlük yaşamı planlama, öncelik belirleme ve eyleme dönüştürme konusunda kronik tıkanmalar yaşar. Zamanı doğru algılayamama, ne kadar sürede bir işi bitireceğini kestirememe nedeniyle geç kalmalar, randevuların kaçırılması ve işlerin son dakikaya bırakılması sık görülür.
Burçin Deniz bu tabloyu açıklarken, kişinin sorumlulukların farkında olmasına rağmen harekete geçmekte zorlandığını vurguluyor; bu durum hem enerji düşüklüğüne hem de sürekli ertelenen görevlerin yarattığı sıkıntıya yol açıyor.
iş yaşamı, finansal düzen ve ilişkilerde ortaya çıkan zorluklar:
DEHB sahipleri iş yerinde rutin görevleri takip etmede, yönergeleri hatırlamada ve detaylara odaklanmada zorlanabilir. Bu durum, çevre tarafından ilgisiz, tembel veya sorumsuz şeklinde yanlış değerlendirilmelere yol açarak bireyin motivasyonunu ve özsaygısını zedeleyebilir. Ev, çalışma masası veya dijital alanların sürekli dağınık olması; anahtar, cüzdan ve telefonun sık kaybolması günlük enerjiyi tüketir.
Maddi alanda ise bütçe planlaması yapamama, dürtüsel alışverişler ve fatura unutmaları sık rastlanan sorunlardandır. DEHB ayrıca ikili ilişkilerde de yıpratıcı olabilir: partner konuşurken zihnin başka yere kayması, söylenenlerin unutulması veya anlık öfke patlamaları karşı tarafça ilgisizlik veya duygusal uzaklık olarak algılanabilir. Ev işlerinin ve ortak yaşam düzeninin sürdürülememesi ek gerilim oluşturur.
çözüm odaklı yaklaşımlar ve pratik öneriler:
Bireysel ve ilişkisel etkileri azaltmak için pratik, günlük araçlar öneriliyor. Alarm, post-it ve akıllı telefon uygulamalarını hatırlatıcı olarak kullanmak, büyük işleri küçük parçalara bölmek ve adım adım tamamlamak erteleme döngüsünü kırabilir. Aksaklık anında kendini suçlamak yerine sorun odaklı soru sormak; Bu durumun getirdiği bir zorlukla karşı karşıyayım, şimdi ne yapabilirim gibi yaklaşım süreci yönetmeyi kolaylaştırır.
Finansal düzende uygulanabilecek yöntemler arasında internetten alışverişlerde sepeti onaylamadan önce 24 saat bekletmek, mağazada karar vermeden önce kısa bir mola vermek, faturaları otomatik ödemeye bağlamak ve harcamaları bütçe planlayıcılarıyla takip etmek sayılabilir. İkili ilişkilerde ise dalgınlıklar kişisel algılanmamalı; her iki tarafın ihtiyaçlarını ifade etmesi, sorumluluk paylaşımı ve birlikte çözüm arama ilişkileri güçlendirir.
terapi ve tıbbi değerlendirme önemlidir:
Davranışsal düzenlemeler tek başına yeterli olmayabilir. Klinisyenlerin vurguladığı üzere, psikiyatrik değerlendirme ile psikoterapinin eş zamanlı yürütülmesi yaşam kalitesini artırıcı etki sağlar. Bireyin ihtiyaçlarına göre yapılandırılan terapi süreçleri, duygu düzenleme becerilerinin geliştirilmesi ve dürtü kontrolünün desteklenmesi konusunda etkili olabilir.
Sonuç olarak, yetişkinlerde DEHB görünenden daha karmaşık ve yaşamı etkileyen bir tablodur. Bu güçlükleri görmezden gelmek yerine, uygun stratejiler, teknoloji destekli hatırlatıcılar ve profesyonel müdahalelerle günlük işleyiş iyileştirilebilir; ilişkilerde ve iş yaşamında daha dengeli bir seyir sağlanabilir.
MEDİCANA INTERNATİONAL İZMİR HASTANESİ PSİKOLOĞU KLİNİK PSİKOLOG BURÇİN DENİZ