İklim tedbirleri küresel ekonomiyi bölmemeli, ticarette erken eşgüdüm şart

Ticaret ve iklim politikalarının uyumu zorunlu:

Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31 kapsamında gerçekleştirilen "Uygulama için Küresel Çağrı: İklim Eylemi için Ticaretten Yararlanmak" programında konuşan Ticaret Bakanı Prof. Dr. Ömer Bolat, iklim politikalarının uluslararası ticaret üzerindeki etkilerine dikkat çekti. Program, COP31 alanındaki Mavi Bölge’deki Assos Salonu’nda, 9-20 Kasım tarihleri arasındaki konferans takvimi içinde düzenlendi ve moderatörlüğünü DTÖ Genel Direktör Yardımcısı Jean-Marie Paugam üstlendi.

Karbonsuzlaşma ticareti nasıl dönüştürüyor:

Bolat, düşük karbonlu ekonomiye geçişin 2021’den itibaren uluslararası üretim, yatırım ve ticarette belirleyici bir dönüşüm başlattığını vurguladı. Ona göre karbonsuzlaşma artık yalnızca çevresel bir mesele değil; ticaret, yatırım ve üretimle doğrudan ilişkili bir ekonomik dönüşüm haline geldi. Bu nedenle uygulamaya konacak iklim tedbirlerinin tasarım aşamasından itibaren ticaret bakanlarının süreçte yer alması gerektiğini belirtti.

Bolat, Dünya Ticaret Örgütü’nün (DTÖ) bu konulardaki görüşmeler için merkezi bir platform olması gerektiğini söyleyerek, iklim önlemlerinin dünya ticaretini parçalamaması ve çevresel tedbirlerin korumacı bir araç olarak kullanılmaması için uluslararası koordinasyon çağrısında bulundu.

Türkiye'nin yol haritası ve somut adımlar:

Ticaret Bakanı, Türkiye’nin Yeşil Mutabakat çerçevesindeki çalışmalarına dair bilgi vererek 2021-2025 eylem planının tamamlandığını ve Cumhurbaşkanlığı kararıyla iki gün önce 2026-2030 dönemini kapsayan yeni eylem planının kabul edildiğini aktardı. Yeni planda 11 öncelikli alan, 41 hedef ve 142 eylem bulunduğunu söyledi.

Bolat, Türkiye’nin Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’na (CBAM) uyum çalışmalarını, Emisyon Ticaret Sistemi ve karbon düzenlemeleri konusunda AB ile koordinasyonu ve Ticaret Bakanlığı tarafından başlatılan Responsible programı gibi destek mekanizmalarını da gündeme taşıdı.

Uluslararası sesler ve öncelikli uyarılar:

DTÖ Genel Direktörü Dr. Ngozi Okonjo-Iweala ise ticaret ve çevre bakanları arasındaki koordinasyon eksikliğine işaret etti: "Bence Bakan Bolat’ın dile getirdiği çok önemli bir nokta var. Ticaret bakanları ile çevre bakanlarının nadiren aynı odada bulunduğunu özellikle vurgulamak istiyorum." Okonjo-Iweala, Dünya Bankası kayıtlarına göre karbon fiyatlandırması ve muhasebesinde 120 farklı yaklaşım bulunduğunu hatırlatarak bu farklı uygulamaların bazen ticaret yönünde korumacı algılanabildiğini kaydetti.

Programın açılış konuşmasını yapan Barbados Başbakanı Mia Mottley, küçük ada devletlerinin teknoloji ve uygun finansmana erişimde yaşadığı zorluklara dikkat çekti ve kırılgan orta gelirli ülkeler için farklılaştırılmış finansman mekanizmaları çağrısı yaptı. COP30 Başkanı Büyükelçi André Aranha Corrêa do Lago ise müzakere süreci ile uygulama mekanizmalarının sıklıkla farklı bakanlıklarca yürütüldüğünü, bu nedenle maliye, ticaret, ulaştırma, altyapı ve tarım bakanlıklarının eşgüdümünün kritik olduğunu vurguladı.

Finlandiya Dış Ticaret ve Kalkınma Bakanı Ville Tavio ise iklim tedbirlerinin hane halkı üzerindeki maliyetlerini gözetmenin önemine dikkat çekti: "Uyguladığımız iklim eylemlerinin sıradan vatandaşların yaşam maliyetlerini artırmamasını sağlamalıyız." Tavio, çözümlerin rekabetçi hale getirilmesi gerektiğini belirtti.

Katılımcılar genel olarak iklim önlemlerinin ticareti ve küresel piyasaları bölmemesi gerektiği konusunda hemfikir olurken, panel güçlü bir mesaj verdi: iklim hedefleri ve ticaret politikaları erken aşamalarda birlikte tasarlanmalı, uluslararası eşgüdüm ve finansman mekanizmaları güçlendirilmeli.

ÖMER BOLAT