İnkaya mağarasında 86 bin yıllık yaşam izleri e-DNA ile aydınlatılacak

2026 kazıları ve çalışma ekibi:

Çanakkale’nin Çan ilçesine bağlı Bahadırlı köyü sınırındaki İnkaya Mağarası’nda 2017’den bu yana süren kazılarda 2026 sezonu başladı. Çalışmalar, Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. İsmail Özer başkanlığındaki 25 kişilik ekip tarafından, Kültür ve Turizm Bakanlığı izin ve destekleriyle yürütülüyor. 2016 yüzey araştırmasıyla tespit edilen mağarada 2017’de başlayan düzenli kazılar 2021’de Cumhurbaşkanlığı Kararlı Kazı statüsüne yükselmiş ve bu yıl kazılar onuncu sezona ulaştı.

e-DNA uygulamasının hedefi:

Bu yıl kazılar kapsamında alandan alınacak sediman örneklerine e-DNA (çevresel DNA) analizi uygulanacak. Ankara Üniversitesi Evrimsel Genetik Laboratuvarı ile Agrigenomics Hub Hayvan ve Bitki Genomik Araştırmaları İnovasyon Merkezi ortaklığında gerçekleştirilecek çalışma, sediman içinde korunmuş bitki, hayvan ve mikroorganizma DNA’larını tespit ederek mağaranın paleoekolojik yapısını ortaya koymayı hedefliyor. Sediman temelli DNA verileri, organik kalıntıların bulunmadığı katmanlarda bile geçmiş ekosistemleri ve mağarayı kullanan canlı topluluklarını moleküler düzeyde açığa çıkarmaya olanak sağlayacak.

kazılarda elde edilen buluntular ve saha çalışmaları:

10 yılda yürütülen çalışmalarda çakmaktaşı ve bazalttan üretilmiş yongalar, dilgiler, kazıyıcılar, uçlar, çentikli ve dişlemeli aletler, çekirdek ve vurgaç gibi aletlerle birlikte toplamda 43 bine yakın yontma taş bulundu. Buna rağmen kazı alanında henüz organik insan, hayvan ya da bitki kalıntısı tespit edilmediği için sediman örneklemesi ve e-DNA analizleri, mağara kullanıcılarının çevresel bağlamını anlamada kritik bir rol oynayacak.

Kazı çalışmaları mağaranın en az üç farklı alanında sürdürülüyor. Çalışmalar ağırlıklı olarak mağara ana bölümünün batısındaki atölye alanında yoğunlaşıyor; bu alan, mağara insanlarının üretimlerini yaptıkları ve sonrasında bıraktıkları atıkların biriktiği bir bölge olarak tanımlanıyor. Bu alandaki dolguların kalınlığı şimdilik 3,5 metreyi aşarken, batı girişinin dolgu nedeniyle kapanmış olması girişin açılmasını ve bozulmamış katmanlarda yeni kazı olanaklarının doğmasını sağlıyor.

gelecek hedefleri ve destekçiler:

İlerleyen sezonlarda hedef, e-DNA analizleriyle birlikte iskelet kalıntılarına ulaşmak ve elde edilen yontma taşlar ile diğer buluntular ışığında Paleolitik döneme tarihlenen insanların davranışları, yaşam tarzları, beslenme alışkanlıkları ve mekan kullanımına dair daha somut veriler elde etmek. 2026 planlaması sadece kazı derinleştirmelerini değil; çevre düzenlemesi ve ziyaretçiler için bilgilendirme panolarının yerleştirilmesini de kapsıyor.

İnkaya Mağarası kazıları, Kültür ve Turizm Bakanlığı desteğinin yanı sıra Ankara Üniversitesi Rektörlüğü, Çanakkale Valiliği ve Truva Bakır Maden İşletmeleri A.Ş. gibi kurumların maddi katkılarıyla yürütülüyor. Bu çok disiplinli yaklaşım, mağaranın hem arkeolojik hem de moleküler düzeyde daha kapsamlı biçimde yorumlanmasını amaçlıyor.

ÇANAKKALE'NİN ÇAN İLÇESİNE BAĞLI BAHADIRLI KÖYÜ SINIRLARI İÇERİSİNDE 2017 YILINDAN BU YANA DEVAM EDEN İNKAYA MAĞARASI KAZI ÇALIŞMALARINDA BU YIL GEÇMİŞ YILLARDA TARİHLENDİRME YAPILAN 86 BİN YILLIK HAYAT İZLERİ BULUNAN BÖLGEDE E-DNA UYGULAMASI YAPILACAK.