İzmir modelinde afet iletişimi: yedek haberleşme ve sanal tatbikatlarla müdahale hızı
İzmir Ekonomi Üniversitesi'nden çok boyutlu afet iletişim modeli:
Küresel iklim değişikliğinin etkileriyle artan yangın, sel, hortum, çığ ve deprem gibi afetler, İzmir Ekonomi Üniversitesi (İEÜ) akademisyenlerini sahadaki iletişim ve koordinasyonu güçlendirecek bir model geliştirmeye yöneltti. TÜBİTAK 1001 desteğiyle yürütülen ve yaklaşık iki yılda tamamlanan projede amaç, müdahale süresini kısaltmak ve kurumlar arasındaki iş birliğini kurumsallaştırmaktı.
Çalışma yöntemi ve bulgular:
Projeyi Prof. Dr. Ebru Uzunoğlu yürütürken, ekibe Prof. Dr. Selin Türkel, Dr. Öğretim Üyesi Pınar Umul Ünsal ve Prof. Dr. Senem Kumova Metin katkı verdi. Araştırma kapsamında Adıyaman, Antalya, İstanbul, İzmir, Kastamonu, Muğla ve Van'da görev yapan kurum temsilcileriyle toplam 102 yüz yüze görüşme gerçekleştirildi. Bu görüşmelerde katılımcılara, gerçek afet ortamlarını güvenli bir kurguyla yeniden canlandıran VR simülasyonları deneyimletildi ve sahadaki ihtiyaçlar doğrudan tespit edildi.
Ayrıca deprem, yangın, sel, heyelan, çığ ve fırtına/hortum afetleriyle ilgili yayımlanan 530 bini aşkın haber metni makine öğrenmesi teknikleriyle analiz edilerek medya pratiklerinin iletişim süreçlerine etkisi değerlendirildi. Bu medya analizi çalışması, İngiltere'nin Birmingham kentinde düzenlenen CMC2025 Uluslararası Konferansı'nda Best Working Paper Award ile ödüllendirildi.
Temel tespitler ve paydaş rolü:
Araştırma, afet iletişiminde başarının tek bir kurumun çabasıyla değil, merkezi yönetim, yerel yönetimler ve sivil toplum kuruluşlarının bakış açılarını ortak zeminde buluşturan çok boyutlu bir anlayışla mümkün olduğunu ortaya koydu. Proje ekibi, çalışmanın en merkezi paydaşının AFAD olduğunu tespit etti; bununla birlikte farklı kurumların iletişim tanımlarındaki farklılıkların bir araya gelmesinin daha güçlü bir kapasite oluşturduğunu vurguladı.
Prof. Dr. Ebru Uzunoğlu, "Bu anlayışla çalışmamızı şekillendirdik" diyerek, afet öncesi ve sonrasında koordinasyonu güçlendirmek için kurum yöneticileriyle yoğun görüşmeler yaptıklarını aktardı.
Önerilen uygulamalar ve sonraki adımlar:
Projede öne çıkan uygulama önerileri arasında GSM şebekesinin devre dışı kaldığı durumlarda kullanılabilecek yedek haberleşme sistemleri kurulması, saha personelinin teknolojik yetkinliğinin artırılması ve kurumların afet anını önceden deneyimleyebilmesi için VR/AR tabanlı ortak tatbikat ortamları kurulması yer aldı. Bu yaklaşımların, afet öncesi hazırlık aşamalarında da sürekli iletişim ve ilişkilerin sürdürülmesini sağlayacağı belirtildi.
Prof. Dr. Selin Türkel, kurumlar arası düzenli temasın kurumsallaşmasının ve teknoloji destekli hazırlık ortamlarının gelecekteki afetlere karşı dirençliliği artıracağını söyledi. Dr. Öğretim Üyesi Pınar Umul Ünsal ise makine öğrenmesiyle yapılan analizlerin ve VR uygulamalarının katılımcılardan olumlu dönüşler aldığını, bu alanda insan etkileşimini ve oyunlaştırma unsurlarını artırmaya yönelik yeni bir araştırma projesi planlandığını aktardı.
Proje sonuçlarının İzmir Valisi Süleyman Elban desteğiyle daha ileri aşamalara taşınması hedefleniyor; ekip yakın zamanda Ankara'ya giderek AFAD Genel Merkezi ile sonuçları paylaşmayı planlıyor. Ayrıca geliştirilen disiplinlerarası yaklaşımın sağlık krizleri, pandemiler ve diğer acil müdahale gerektiren olaylara uyarlanması da sonraki hedefler arasında yer alıyor.
Rapor, afet iletişiminde çok boyutlu iş birliğinin, teknoloji destekli hazırlıkların ve alternatif haberleşme altyapılarının olası afet senaryolarında müdahale hızını ve etkinliğini artıracağını vurgulayarak sona eriyor.
(SOL BAŞTAN) PROF. DR. EBRU UZUNOĞLU, DR. PINAR UMUL ÜNSAL VE PROF. DR. SELİN TÜRKEL