Ana Sayfa

Kapadokya'nın kırılgan yüzü: peribacası çökmeleri beklenen bir risk

Giriş: Güncelleme: Okuma: ~3 dk Editör: Aslı Han
Paylaş
Jeoloji uzmanı Prof. Dr. İsmail Dinçer, Göreme'deki peribacası çökmesinin çok etkenli olduğunu; iklim, kaya yapısı ve insan etkilerinin riski artırdığını belirtti.

Olayın ana hatları

Nevşehir'in Göreme beldesinde 29 Ekim'de meydana gelen peribacası ve kaya düşmesi olayı sonucunda 3 kişi yaşamını yitirdi, bazı ziyaretçiler de yaralandı. Jeoloji Mühendisi Prof. Dr. İsmail Dinçer sahada yaptığı inceleme ve fotoğraf değerlendirmeleri sonrası çökmenin tek bir nedeni olmadığını; birden çok etkenin bir araya gelmesinin sonucu olduğunu aktardı.

çökme nedenleri:

Dinçer, bölgedeki tüf ve ignimbrit gibi kayaçların doğal olarak düşük dayanımlı olduğunu, bu yapıların ıslanma-kuruma ile donma-çözülme döngülerine karşı hassas olduğuna dikkat çekti. Sahadaki tespitlere göre peribacasının güney cephesinde önceden başlayan duraysızlık ve kaya yapısında gelişen süreksizlikler, alt bölümde taşıyıcı desteğin azalmasına yol açmıştı. Bu durum mevcut kırıklarda açılmalara ve yeni deformasyon çatlaklarına neden oldu.

Ayrıca Dinçer, peribacasının iç kısmında geçmişte açılmış kaya oyma mekanların kesitlerinin ortaya çıktığını, kullanım dışı kalan iç mekanların atmosferik etkilere daha fazla maruz kalarak dayanımın önemli ölçüde düştüğünü belirtti. Bu mekanlarda suyun birikmesi, kaya dayanımını zayıflatan temel etkenlerden biri olarak öne çıktı.

Bölgede gözlemlenen meteorolojik şartlar da kritik rol oynadı. Olay günümevsim normallerinin üzerinde yağış olduğu ve sıcaklıklarda yaklaşık 7-8 derecelik ani düşüş yaşandığı bildirildi. Dinçer, benzer iklim koşullarının daha önce de kaya düşmelerine neden olduğunu, geçen yıl da benzer bir duraysızlık yaşandığını hatırlattı.

bölgesel eğilim ve geçmiş örnekler:

Dinçer, Nevşehir'in kaya düşmeleri açısından Türkiye'de üçüncü veya dördüncü sırada yer aldığını vurgulayarak, bu tür olayların Kapadokya'nın jeolojik yapısından kaynaklanan sık görülen doğal süreçler olduğunu ifade etti. Zelve Vadisi gibi alanlar, bugün izlenen vadilerin zaman içinde benzer aşınma ve kopmalarla şekillendiğinin göstergesi olarak gösterildi.

Son yıllarda ve önceki fotoğraflarda, peribacalarının üst kesimlerindeki kaya oyma mekanlarda çatlakların belirginleştiği, Göreme Açık Hava Müzesi girişinin sol tarafındaki peribacasındaki büyük kaya kütlesinin de hareket ettiği gözlemlenmişti. Dinçer bu veriler üzerinden yapının çökme açısından riskli hale geldiğini aktardı.

risk azaltma ve ziyaretçi güvenliği önerileri:

Kapadokya gibi geniş bir alandaki tüm riskli yapıların kısa sürede güçlendirilmesinin mümkün görünmediğini belirten Dinçer, önceliğin ziyaretçi güvenliği olması gerektiğini söyledi. Buna göre öneriler şu başlıklarda toplandı:

- ziyaretçi rotalarının yeniden düzenlenmesi ve riskli alanların emniyetli güzergahlara çekilmesi,

- kontrolsüz şekilde kaya oyma mekanlara girişlerin engellenmesi ve uyarı levhalarının artırılması,

- sahada görev yapacak personel bulundurulması; dışarıdaki bazı doğal parklarda olduğu gibi ziyaretçileri uyaran ve yönlendiren saha görevlilerinin görevlendirilmesi.

Dinçer, her vatandaşın tehlikeyi öngöremeyebileceğini, bu nedenle saha görevlilerinin insanları uyarmasının ve belirgin noktalarda ilave önlemler alınmasının faydalı olacağını belirtti.

doğal süreç olarak değişim:

Jeologun değerlendirmesine göre Kapadokya sürekli değişen ve kendini yenileyen bir coğrafya; kaya düşmeleri bölgenin doğal oluşum ve aşınma döngüsünün bir parçası. Bu nedenle korunma ve yönetim stratejilerinin hem jeolojik gerçekleri hem de ziyaretçi davranışlarını birlikte göz önünde bulundurması gerekiyor. Dinçer, terk edilmiş kaya oyma mekanların üst kotlardan gelen yağmur sularını biriktirerek özellikle ani yağışlarda içeride su kalmasına ve dayanımın düşmesine yol açtığını vurguladı.

Son olarak Dinçer, olayda yaşamını yitirenlere başsağlığı, yaralılara acil şifalar dileyerek, benzer olayların beklenmedik olmadığı; doğru önlemlerle ziyaretçi güvenliğinin artırılabileceğini ifade etti. Önemli noktalar olarak aşırı yağış, ani sıcaklık düşüşü, çatlaklı ve zayıf kaya yapısı ile kullanım dışı kaya oyma mekanlar öne çıkıyor.

PROF. DR. İSMAİL DİNÇER AÇIKLAMALARDA BULUNDU

Aslı Han — Çevre & Ekoloji Editörü
Editör: Aslı Han