Karadeniz için diyalog ve moratoryum çağrısı
Ukrayna büyükelçisi neriman celal: ana mesajlar
Ukrayna’nın Ankara Büyükelçisi Neriman Celal, ülkesinin bağımsızlığının 35’inci yılı dolayısıyla düzenlenen basın toplantısında Karadeniz’in güvenliği, cephe durumu, insanî kayıplar ve Türkiye ile iş birliğine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Celal, Karadeniz’in "bir savaş alanı değil, barışın, ticaretin ve iş birliğinin denizi" olması gerektiğini vurguladı ve Türkiye’nin moratoryum girişimini desteklemeye hazır olduklarını söyledi.
Cephe durumu ve kayıplar:
Celal, Rusya’nın 2014’te Kırım’ı işgal etmesiyle başlayan saldırganlığın Ukrayna’yı son 13 yıldır savunma pozisyonuna ittiğini belirtti. Rus birliklerinin doğu ve güneyde saldırılarını sürdürdüğünü, sahadaki durumun Rusya lehine gösterilen iddiaları yansıtmadığını ifade etti.
Ukrayna tarafının verilerine göre Rusya’nın ölü ve yaralı toplam kaybının 1 milyon 478 binin üzerinde olduğunu öne süren Celal, Ukrayna kuvvetlerinin yalnızca savunma yapmadığını; Ocak-Ağustos 2026 döneminde Dnipropetrovsk ve Donetsk sınırında gerçekleştirilen operasyonlarla 745 kilometrekarelik bir alanın geri alındığını söyledi.
Hava saldırılarında ciddi artış olduğunu söyleyen Celal, haftalar içinde binlerce taarruz İHA, güdümlü bomba ve balistik füzelerin kullanıldığını belirtti. Celal, 20 Ağustos gecesi Kiev saldırısında konutlar, bir okul ve sağlık kuruluşunun vurulduğunu, 17 kişinin yaşamını yitirdiğini ve 42 kişinin yaralandığını aktardı. 21 Ağustos’ta Krıvıy Rih’e düzenlenen saldırıda ise 16 kişi öldü, aralarında 6 çocuğun da bulunduğu 140 kişi yaralandı. Yalnızca Temmuz 2026’da en az 437 sivil hayatını kaybetti, 2 bin 610 sivil yaralandı.
Celal, Rus dron operatörlerinin cephe hattına yakın bölgelerde sivil araçları ve insanları kasten hedef aldığını, bunun tesadüfi olmadığını ve sivil halka karşı "sistematik bir terör" uygulaması olduğunu ifade etti.
Esirler, iddialar ve uluslararası erişim:
Ukraynalı savaş esirleri konusunda Celal, teslim olan en az 345 Ukraynalı askerin infaz edildiğini ve 375 Ukrayna vatandaşının Rus esaretinde hayatını kaybettiğinin doğrulandığını iddia etti. Uluslararası kuruluşların esirlere ve sivillere erişiminin sağlanması gerektiğini, ancak Rusya’nın buna izin vermediğini savundu.
Rusya’nın seçim sonrası yeni bir seferberlik dalgasına hazırlandığı istihbaratına atıf yapan Celal, 21 Eylül’deki Devlet Duması seçimleri sonrası en az 300 bin kişilik bir seferberlik planından söz edildiğini aktardı. Ayrıca Rusya’nın Kuzey Kore ile artan iş birliğinin küresel güvenlik için bir tehdit oluşturduğunu, Kursk bölgesine konuşlandırıldığı öne sürülen yaklaşık 8 bin 500 Kuzey Koreli askerden bahsetti ve bunların yaklaşık 400ünün İHA operatörü olduğunu iddia etti.
Karadeniz, deniz taşımacılığı ve ekonomik sonuçlar:
Karadeniz’in durumunun Türkiye için de hayati önemde olduğunu belirten Celal, savaşın başından bu yana Ukrayna liman altyapısına ait en az 1.054 tesisin zarar gördüğünü veya kullanılamaz hâle geldiğini söyledi. Karadeniz’de 232 sivil gemiye saldırı kaydedildiğini, bunların 30dan fazlasının yalnızca 2026 yazında gerçekleştiğini ve bu saldırılar sonucunda Ukrayna ile diğer ülkelerden 307 vatandaşın hayatını kaybettiği veya yaralandığını anlattı. 17 Ağustos’ta Odesa bölgesindeki bir saldırıda Togo bayraklı bir sivil geminin hasar gördüğünü belirtti.
Tarım ve gıda ihraçlarına ilişkin değerlendirmede Celal, Ukrayna Tarım Politikası ve Gıda Bakanlığı verilerine göre Rus saldırıları nedeniyle 30 milyon tondan fazla tarım ürününün dünya pazarlarına ulaşamayabileceğini ifade etti. Ayrıca, işgal altındaki bölgelerden tahılın yasa dışı yollarla çıkarıldığını ve yalnızca 2025’te 2 milyon tondan fazla tahılın Afrika, Asya, Orta Doğu ve Avrupa pazarlarına gönderildiği iddiasında bulundu.
Denizciler açısından tehlikeye dikkat çeken Celal, saldırılarda hayatını kaybedenler ve yaralananlar arasında farklı ülkelerden denizciler olduğunu, ölenler arasında Türk vatandaşlarının da bulunduğunu söyledi ve ailelerine taziye iletti. Celal, Ukrayna’nın olayların açıklığa kavuşturulması ve sivil deniz taşımacılığının güvenliğinin sağlanması amacıyla Türkiye ile iş birliğine hazır olduğunu ekledi.
Ateşkes, diplomasi ve Türkiye'nin rolü:
Celal, Ukrayna’nın derhal şartsız ve kapsamlı bir ateşkese hazır olduğunu belirtti; Zelenskıy’ın Putin ile Türkiye’de görüşebileceğini, bu görüşmenin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve ABD Başkanı Donald Trump’ın arabuluculuğu ve katılımıyla da gerçekleştirilebileceğini söyledi. Diplomasi için iki tarafın da hazır olması gerektiğini vurguladı ve yaptırım baskısı ile Ukrayna’ya verilen desteğin birbirine rakip değil, aynı sürecin parçası olduğunu ifade etti.
Karadeniz’e ilişkin Türkiye’nin moratoryum girişimi konusunda Celal, Ukrayna’nın sivil gemilere, ticari limanlara ve enerji altyapısına yönelik saldırıların karşılıklı olarak durdurulmasını öngören girişimi desteklemeye hazır olduğunu açıkladı ve Türkiye’nin "Gönüllüler Koalisyonu" yaklaşımına verdiği önemi vurguladı. Celal, Türkiye’nin Kırım konusundaki tutumunu önemsediklerini tekrar ederek, "Kırım Ukrayna’dır" dedi.
Denizcilere yaptığı çağrıda Celal, seyir uyarılarına uyulması, deniz trafiğine kapalı bölgelere girilmemesi ve Rus limanları ile karasularından uzak durulması gerektiğini belirtti: "Hiçbir ticari gerekçe denizcilerin hayatının riske atılmasını haklı gösteremez. Onların güvenliği mutlak öncelik olmalıdır."
Toplantının sonunda Celal, savaşın daha fazla alana yayılma riskine dikkat çekti ve diplomasi çağrısını yineledi: "Söylem değil, gerçek bir ateşkes istiyoruz." Türkiye’nin diplomatik kapasitesinin barış sürecinde güçlü biçimde kullanılmasını umut ettiklerini belirterek, Türkiye’nin bölgedeki kilit rolüne vurgu yaptı. Celal ayrıca Türkiye’nin liderliğinin savaşı sona erdirme yönünde somut adımlar atması gerektiğini, hatta Türkiye’nin gücünün Putin ile doğrudan masaya oturtacak bir rol oynayabileceğini ifade etti.
UKRAYNA’NIN ANKARA BÜYÜKELÇİSİ NERİMAN CELAL