Karadeniz yaylalarının koruyucu köpeği yok olma eşiğinde
Doğu Karadeniz'in yerel çoban köpeğinin durumu
Samsun'dan Artvin'e kadar uzanan Doğu Karadeniz yaylalarında uzun yıllardır sürüleri koruyan ve bölge halkınca 'Yaylaların aslanları' olarak anılan Karadeniz çoban köpeği, yok olma tehdidiyle karşı karşıya. Bölgedeki yetiştiriciler ve dernek yöneticileri, özgün örnek sayısının yaklaşık 50 civarına düştüğünü belirtiyor.
özgün özellikleri ve yayla koşullarına uyumu:
Karadeniz çoban köpeği iri cüssesi, yoğun tüy ve keçe yapısı ile zorlu coğrafi ve iklim koşullarına adapte olmuş bir ırk. Yaylaların nemli, yağışlı ortamında yoğun kar ve sağanak altında bile sürüden ayrılmayan bu köpekler, kurt ve ayı gibi yabani hayvanlara karşı sürü koruma görevinde güven veriyor. Yetiştiriciler, bu köpeklerin 70 kilogramın üzerinde ağırlığa ulaşabildiğini ve bölgeye özgü işlevselliklerinin kaybolmasının hayvancılık açısından önemli bir risk oluşturduğunu vurguluyor.
azalma nedenleri ve genetik riskler:
Irkın sayısının gerilemesinde birincil etkenler arasında bölgeye giren Kangal gibi diğer köpek ırklarının tercih edilmesi ve kontrolsüz eşleşmeler sonucu genetik yapının bozulması yer alıyor. Trabzon Zerdava Köpeği Derneği Başkanı ve yetiştiricisi Serdar Ergün, bu yerel ırkın Kafkas çoban köpekleriyle tarihsel bağı olduğunu fakat Sovyetler döneminde 1940'lı yıllarda geliştirilen savaş ve bekçilik amaçlı köpeklerle karıştırılmaması gerektiğini belirtiyor. Ergün'e göre, Kangal tercihinin yaygınlaşmasıyla birlikte Karadeniz çoban köpeklerinin değeri azaldı ve özgün karakterleri zamanla kayboldu: 'Bu köpeğin neslinin tükenme noktasına geldiğini söyleyebiliyoruz.'
koruma ve tescil çağrısı:
Yetiştiriciler, ırkın devamı için acil korunma, planlı üretim ve tescil çalışmalarının başlatılması gerektiğini söylüyor. Ergün, dişi köpeklerin bulunmasındaki sıkıntıya dikkat çekerek, erkek popülasyonunun daha fazla olduğunu ama dişi eksikliğinin sürdürülebilir çoğaltmayı zorlaştırdığını aktarıyor. Mevcut durumda tescil çalışması başlatılmadığını belirten Ergün, 'Şuanda Karadeniz Bölgesi’nde 50 civarında bu köpeğin orijinali bulunuyor. Bir an önce koruma altına alınarak üretilmesi, geliştirilmesi ve tescil yapılması gerekiyor' ifadelerini kullandı.
Yetiştiriciler, öncelikle belirli bireylerin toplanarak genetik havuzunun güçlendirilmesi ve kontrollü üretim ile ırk standartlarının belirlenmesi gerektiğini söylüyor. Uyarılar, zaman geçtikçe riskin arttığı; acil adımlar atılmadığı takdirde yerel ırkın kaybının kaçınılmaz olabileceği yönünde.
Karadeniz çoban köpeğinin nesli tükenme tehlikesi ile karşı karşıya