Kayalıpınar'da 3 bin 400 yıllık kraliyet arşivi gün yüzüne çıktı

keşfin duyurusu ve genel değerlendirme:

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy tarafından duyurulan buluntular, Sivas’ın Yıldızeli ilçesindeki Kayalıpınar (antik kaynaklarda Samua) kazılarının 2026 dönemi sonuçlarını ortaya koyuyor. Bu sezonda çıkarılan 131 çivi yazılı tablet ve parçası, geçen sezon bulunanlarla birlikte arşivdeki belge sayısını 184'e taşıdı. Araştırmacılar, bu koleksiyonun 21. yüzyılda ortaya çıkarılan en kapsamlı Hititçe arşiv niteliğini taşıdığını belirtiyor.

keşfin tarihsel önemi:

Belgeler, dönemin dili ve bürokratik uygulamalarına ışık tutuyor. Metinlerin bir kısmı Hititçe, bazıları ise Hurrice olarak kaydedilmiş; tarihleri ise Kral 2. Tudhaliya dönemine tarihleniyor. Araştırmacılar, arşivin hem devlet yönetimi hem de dinî ve kâtiplik kültürüne ilişkin yeni veriler sunduğunu vurguluyor. Buluntuların yaklaşık 3 bin 400 yıl öncesine ait olduğu ifade ediliyor.

salgın kayıtları ve kraliyet ailelerinin durumu:

Arşivde öne çıkan metinlerden bazıları şehirden şehre yayılan, özellikle çocukları ve bebekleri etkileyen yüksek ateşli bir salgını anlatıyor. Tabletler, salgının kraliyet ailesinde yarattığı endişeyi doğrudan yansıtıyor; belgelerde küçük prens ve prenseslerin sağlık durumlarının kehanet yoluyla sorgulanması, anne sütüyle beslenen bir bebek prensesin durumunun yakından izlenmesi ve bir tablette aynı bebek prensesin ölümünün ve ardından gerçekleştirilen cenaze ritüelinin kaydı yer alıyor. Ayrıca bir metin hastalığın Ziulila kentinde başladığına işaret ediyor.

askerî yazışmalar ve bölgesel tehditler:

Kraliyet arşivinde yalnızca sağlık kayıtları değil, askerî alarm içeren mektuplar da bulunuyor. Batı Anadolu’daki Hitit generallerinin amua’da bulunan krala gönderdiği belgelerde, bölgenin düşman güçlerce çevrildiği; asker, at ve savaş arabası talep edildiği, istenen desteğin ulaşmaması hâlinde ordunun yok olabileceği uyarıları yer alıyor. Generaller destek sağlanmaması halinde ortaya çıkacak sonuçların sorumluluğunu üstlenmeyeceklerini bildiriyorlar.

kehanet uygulamaları ve kuş falı kayıtları:

Arşiv, Hititlerin kehanet pratiklerine de yeni ayrıntılar kazandırıyor. Bir dizi tablette kuş falcılarının amua dışına çıkarak gerçekleştirdikleri gözlemlerin bir günlük düzeninde tutulduğu, konakladıkları kentlerin, izledikleri güzergâhların ve gözlemledikleri kuşların ayrıntılı biçimde kaydedildiği anlaşılıyor. Bu kayıtlar, kuş falının nasıl değerlendirildiği ve yorumlandığına dair daha önce bilinmeyen bilgiler sunuyor.

Kayalıpınar kazıları, Kültür ve Turizm Bakanlığı izniyle 2021'den beri Koç Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Çiğdem Maner başkanlığındaki ekip tarafından yürütülüyor. Ekip, ortaya çıkan arşivi belgeleyip koruma çalışmalarıyla birlikte çözümlemeye devam ediyor; bulunan metinlerin Hitit tarihine, diline ve dinî pratiklerine ilişkin tartışmaları derinleştirmesi bekleniyor.

KÜLTÜR VE TURİZM BAKANI MEHMET NURİ ERSOY