Körfezin dibindeki 2,4 milyon metreküp çamurun taşınmasıyla yaşam alanları yeniden şekilleniyor

Projenin kapsamı ve ulaşılan sonuçlar:

İzmit Körfezi’nin ekolojik niteliğini iyileştirmek amacıyla Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Kocaeli Büyükşehir Belediyesi işbirliğinde yürütülen dip çamuru temizliği projesinde, deniz tabanından yaklaşık 2,4 milyon metreküp çamur çıkarıldı. Belediyenin 7 Eylül 2026 tarihli açıklamasına göre çalışma, ikinci etabın tamamlanmasıyla birlikte toplamda 225 hektarlık bir alandan bu miktarın uzaklaştırılmasını sağladı.

Projenin sahadaki uygulamaları ve izleme çalışmalarıyla birlikte körfezde canlı popülasyonunda gözle görülür artışlar tespit edildi. Yetkililer projenin sonraki aşamaları için hazırlıkların sürdüğünü ifade ediyor.

Hazırlık, teknik yöntemler ve saha süreci:

Projeye yönelik bilimsel ve fizibilite çalışmaları 2016 yılında Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ile TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi (MAM) işbirliğinde başladı. İstanbul Üniversitesi ve TÜBİTAK MAM tarafından hazırlanan 2021 fizibilite raporları, doğu basende 15 metre derinliğe kadar yaklaşık 3,8 milyon metreküp dip çamurunun bulunduğunu ortaya koydu. Bu değerlendirmeler doğrultusunda 28 Ağustos 2022 tarihinde belediye ile bakanlık arasında ortak protokol imzalandı.

Sahada çalışmalar 2 Mayıs 2023 tarihinde, İzmit’teki eski fuar alanı mevkisinde kurulan yaklaşık 70 dönümlük şantiyeden başlatıldı. Projede deniz tabanındaki çamurun taranarak boru hatlarıyla karadaki tesise taşınması, burada susuzlaştırma işlemlerine tabi tutulması ve kalan malzemenin bertarafı yöntemi benimsendi. Çalışmalarda geotekstil tüplerin kullanımı da öngörülmüş; Kasım 2024 itibarıyla planlanan 3 bin 500 tüpün 1.031’inde çamur kurutulduğu açıklanmıştı.

Etaplar, çıkarılan miktarlar ve planlanan uygulamalar:

Projenin ilk etabı, 125 hektarlık bir alanda yaklaşık 1,1 milyon metreküp çamurun temizlenmesini kapsadı. Kasım 2024 açıklamalarında 92 hektardan 1 milyon metreküp çamurun çıkarıldığı belirtilmiş, ardından ikinci etaba geçilmişti. İkinci etapla birlikte 100 hektarlık alanda yaklaşık 1,3 milyon metreküp daha uzaklaştırıldı ve iki etap toplamında 225 hektar ile 2,4 milyon metreküp hedefi gerçekleşti. Bu temizlenen alan yaklaşık 300 futbol sahası büyüklüğüne karşılık geliyor. Üçüncü etapta ise 247 hektarlık bir çalışma alanı planlandı.

Çamurun susuzlaştırılması sayesinde taşınacak malzemenin hacmi küçültülerek bertaraf ve değerlendirme süreçleri yönetiliyor.

Çevresel etkiler, kullanım ve izleme:

İzmit Körfezi’nin doğu kesiminde biriken dip çamuru, organik madde ayrışması sonucu oksijen tüketimini artırarak deniz tabanındaki yaşamı olumsuz etkileyebiliyor. Bu nedenle temizlik çalışmaları, çevresel koşulların düzeltilmesi ve deniz tabanında yaşayan canlılar için daha elverişli yaşam alanları yaratılması hedefiyle yürütüldü. Ancak yetkililer, dip çamuru temizliğinin tek başına tüm çevre sorunlarını çözmediğini, kirlilik kaynaklarının kontrolü, atık su arıtma altyapısının etkin işletimi ve düzenli izleme gibi tamamlayıcı önlemlerin de gerekliliğine vurgu yapıyor.

Çıkarılan çamur laboratuvar ortamında tuğla, briket, sıva tipi yapı malzemeleri ve beton katkısı olarak test edildi. Ayrıca yüzde 65’e kadar çamur içeren seramik yapay resifler üretildi ve Eylül 2026’da Değirmendere’de denize indirildi; bu resiflerin deniz canlılarına yeni tutunma ve yaşam alanları sağlaması hedefleniyor. Tuğla, briket ve beton katkısı deneyleri ise araştırma ve deneme niteliğinde sürdü.

Çalışmanın etkileri Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ile İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi işbirliğinde biyoçeşitlilik izleme programlarıyla takip ediliyor. Bunun yanı sıra derelere konulan bariyerler, deniz süpürgeleri ve amfibik araçlarla yapılan temizlik faaliyetleri gibi önlemler körfezin korunması için eşzamanlı olarak uygulanıyor.

Projeyle birlikte temizlenen alanlarda gözlemlenen canlandırma belirtileri, yürütülen izleme ve takip çalışmalarının sonuçlarıyla değerlendirilmeye devam edecek; yetkililer sonraki etaplarda hem temizleme hem de kaynak kontrolü uygulamalarını sürdüreceklerini açıkladı.

İZMİT KÖRFEZİ'NİN EKOLOJİK YAPISININ İYİLEŞTİRİLMESİ VE DENİZ CANLILARI İÇİN DAHA SAĞLIKLI YAŞAM ALANLARI OLUŞTURULMASI AMACIYLA ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞI İLE KOCAELİ BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ İŞBİRLİĞİNDE YÜRÜTÜLEN DİP ÇAMURU TEMİZLİĞİ PROJESİNDE, DENİZ TABANINDAN YAKLAŞIK 2,4 MİLYON METREKÜP ÇAMUR ÇIKARILDI.