Köyün beyaz altını: pekmez toprağı Yozgat'tan Antalya'ya, Almanya'ya kadar uzanıyor
Köyün toprağı pekmezin özü:
Yozgat'ın Şefaatli ilçesine bağlı Küçükincirli köyünde çıkan, halk arasında "ak toprak" veya "pekmez toprağı" olarak bilinen ve bilimsel adıyla marn olan özel toprak, bölge pekmezinin karakteristik tadını veriyor. Üreticiler bu toprağın üzüm suyunun acılığını alıp kaynatılan pekmeze özgün bir lezzet kazandırdığını vurguluyor.
Toprağın yerel kullanımının yanı sıra talebi il sınırlarını aşıyor; köydeki kaynaklardan temin edilen pekmez toprağı Türkiye’nin farklı il ve ilçe pazarlarına, Antalya gibi büyük kentlere ve hatta Almanya gibi yurtdışı merkezlerine gidiyor.
Çıkarılış yöntemi ve zorlukları:
Toprağın damar damar bulunduğu ocağın köyün en önemli kaynaklarından biri olduğu belirtiliyor. Eski yöntemlerle yeraltından tünellerle ulaşılan marn damarları, geçmişte 10-20 metre derinlikten gece gündüz çalışılarak çıkarılıyordu. Günümüzde ise kepçe ve traktörle üzeri sıyrılıp, kazılan malzeme traktörlere yüklenerek taşınıyor; bu değişim işi kolaylaştırsa da kaynak çıkarma hâlâ emek yoğun bir süreç.
Toprak sahipleri, eskiden hayvanlar ve el aletleriyle sürdürülen ağır çalışmaları; lambalar altında sabaha kadar süren kazıları ve tünel açma zorluklarını aktarıyor. Bugünkü yöntemlerle işin fiziki yükü azalsa da damarların yer yer derin ve düzensiz olması nedeniyle çıkarma hâlâ ustalık istiyor.
Pekmez yapımında kullanım ve dağıtım:
Kullanım şekli üreticiler tarafından adım adım anlatılıyor: toprağın çuvallara doldurulup ezildikten sonra süzgeçten geçirildiği, elde edilen karışımın kazanlarda kaynatıldığı ve bekletildikten sonra pekmez haline getirildiği söyleniyor. Üreticiler, toprağın kaynatma işlemi sırasında üzüm suyunun ekşimesini önleyerek pekmeze aranan tadı verdiğini, toprağın konulmadığı pekmezlerin ekşi kaldığını belirtiyor.
Köyde toprak genellikle ihtiyaç sahiplerine ücretsiz veriliyor. Toprak sahibi Bünyamin Yalçın, yerin bir lütfu olarak nitelendirdikleri bu kaynağın çoğu zaman para alınmadan verildiğini, isteyenlerin sadece ihtiyacı kadar alıp götürdüğünü ifade ediyor. Ayrıca toprağın piyasa fiyatının buğdayın çiniğiyle paralel olduğu; şu anda kilosunun 15-17 lira civarında satıldığı kaydediliyor.
Küçükincirli Köyü Muhtarı Yavuz İcik, bölgenin "beyaz altını" diye adlandırdığı bu toprağın köy ekonomisine ve pekmez geleneğine kattığı değere dikkat çekiyor. Köy kaynaklarından alınan marn, Akdağmadeni, Çayıralan, Çekerek gibi yakın merkezlerden talep görüyor; hurdacılar ve şehir dışındaki bağlantılar yoluyla da Antalya'ya ve Almanya'ya kadar ulaşıyor.
Kaynak sahipleri aynı zamanda toprağın köye geçmişten miras kaldığını, bağların dedelerden kaldığını ve bu geleneğin kuşaktan kuşağa aktarıldığını vurguluyor. Bu toprak olmadan pekmez yapımının eksik kaldığı anlayışı, üretimdeki teknik adımlarla birlikte köyün kültürel belleğinde güçlü bir yer tutuyor.
YOZGAT'IN ŞEFAATLİ İLÇESİNE BAĞLI KÜÇÜKİNCİRLİ KÖYÜNDE, GELENEKSEL PEKMEZ YAPIMININ VAZGEÇİLMEZ UNSURLARINDAN BİRİ OLAN "PEKMEZ TOPRAĞI" ÇIKARILIYOR.