kültürel mirasın korunması ortak görev: kaçakçılıkla mücadelede Türkiye’nin adımları

Mehmet Nuri Ersoy: kültürel mirasın korunması herkesin ortak sorumluluğu

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 14 Kasım UNESCO Uluslararası Kültür Varlığı Kaçakçılığıyla Mücadele Günü dolayısıyla yayımladığı mesajda Anadolu’nun binlerce yıllık mirasının korunmasına dikkat çekti. Ersoy, kaçak kazıların eserleri ait oldukları bağlamdan kopardığını ve bunun bilimsel bilgilerin geri dönülmez biçimde yok olmasına yol açtığını vurguladı.

Bakan, kültürel mirasın korunmasının yalnızca kurumların değil toplumun da görevi olduğunu belirterek vatandaşları kaçakçılığa karşı sessiz kalmamaya çağırdı. Bu çağrı, sahada yürütülen operasyonların ötesinde toplumsal farkındalık ve katılımın önemini öne çıkarıyor.

Eser iadelerinde somut sonuçlar:

Kültür ve Turizm Bakanlığı verilerine göre 2002–2026 yılları arasında yurt dışından Türkiye’ye getirilen kültür varlığı sayısı 13 bin 574 olarak kaydedildi; yalnızca 2026 yılında 126 eser ülkeye kazandırıldı. Bakanlığın yürüttüğü diplomasi, bilimsel araştırma ve adli iş birlikleri bu iadelerde belirleyici oldu.

Son dönemdeki önemli örneklerden biri, Amerika Birleşik Devletleri ile yürütülen iş birliği sonucu iadesi sağlanan 100 eserdir. Bu grupta Tokat Horoztepe kökenli 40 Erken Tunç Çağı eseri ve Burdur Düver kökenli 44 Arkaik Dönem eseri yer aldı; ayrıca Aphrodisias antik kentinden yasa dışı yollarla çıkarılmış bir portre de iade edilen eserler arasında bulunuyor. İadeler, İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nde düzenlenen programlarla kamuoyuna tanıtıldı.

teknoloji, bilim ve uluslararası eşgüdüm:

Bakanlık, kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelede teknolojiyi aktif olarak kullanıyor. Dünya genelindeki müzayede ve galeri sitelerini izleyen bir yazılım sistemi devreye alınarak yurt dışına çıkarılmış olabileceğinden şüphelenilen kayıtlar tespit ediliyor ve arşivleniyor. Bu kayıtlar uzman incelemesine sunularak eserlerin kökenine ilişkin araştırmalara, iade taleplerinin belge destekli hazırlanmasına katkı sağlıyor.

Bilimsel çalışmalar, arşiv belgeleri ve adli iş birlikleri iade süreçlerinde önemli rol oynuyor. Bakanlık; güvenlik güçleri, gümrük teşkilatı ve adli makamlarla koordinasyon içinde hareket ederek kaçak kazıların önlenmesi ve yasa dışı ticaretin engellenmesine yönelik çok katmanlı bir yaklaşım benimsiyor.

uluslararası sözleşmeler ve bölgesel iş birlikleri:

Bakanlık, 1970 tarihli UNESCO sözleşmesi çerçevesinde koruma ve iş birliği anlayışını hayata geçiriyor; bu kapsamda hukuki mekanizmalar, diplomatik girişimler ve eğitim-farkındalık çalışmaları bir arada yürütülüyor. Özellikle iade süreçlerinde arkeolojik araştırmalar, kazı kayıtları ve bilimsel analizlerin bir araya gelmesi başarıyı artırıyor. Metinde yer alan Boubon kökenli bronz eserlerin iadesine yönelik çalışmalar, bilimsel kanıtların uluslararası adli süreçlerle değerlendirilmesine örnek teşkil ediyor.

Ayrıca Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi (UNODC) ile yürütülen çalışmalar, bölgesel iş birliğinin güçlendirilmesine katkı sağlıyor; Güneydoğu Avrupa’da hukuki altyapı, operasyonel kapasite ve ülkeler arası bilgi paylaşımının geliştirilmesi hedefleniyor.

Mehmet Nuri Ersoy, mesajında kültürel mirasın korunmasının sürdürülebilir sonuçlar doğurması için vatandaşların duyarlılığına ve kurumlar arası eşgüdüme ihtiyaç olduğunu yineledi ve tüm vatandaşları kaçakçılığa karşı sessiz kalmamaya davet etti.

13 BİN 574 KÜLTÜR VARLIĞI AİT OLDUĞU TOPRAKLARA KAVUŞTU