Kütahya’nın sandıklarındaki kadın kıyafetleri atölyelerde hayat buluyor

Kütahya’da gelenekten moderne uzanan bir atölye çalışması

Kütahya’da yöresel kıyafet sanatçısı Ayşe Kaçan, geçmişten günümüze ulaşan kadın kıyafetlerini ve üzerlerindeki motifleri günümüz tasarımlarına yeniden taşıyor. Sandıklarda saklı kalan parçaları yalnızca muhafaza etmekle kalmayıp, onları günlük hayatta kullanılabilecek kıyafet ve tekstil ürünlerine dönüştürerek kültürel mirası görünür kılıyor.

Sandıklardan çıkan miras: motifler ve örnekler:

Kaçan, aile büyüklerinden kalan kıyafetlerin taşıdığı bilgiyi ve estetiği bir kaynak olarak kullanıyor. Eski şalvarların, üç eteklerin ve bohçaların üzerindeki desenleri alıp farklı kumaş ve ürünlere uyguluyor; bu motifleri oda takımlarında, yatak örtülerinde ve yeni tasarımlarda değerlendiriyor. Bu yaklaşım, sandıklarda unutulmuş detayların yeniden gün yüzüne çıkmasını sağlıyor.

Çalışmalarının bir parçası olarak minyatür bebek kıyafetlerine de yer veren Kaçan, konu hakkında şu sözleri aktarıyor: "Yöresel bebekler yapıyorum. Daha doğrusu bebeklerin yapımını yapmıyorum, sadece kıyafetlerini yapıyorum. Yöresel kıyafetlerimizi bebeklere giydiriyorum. Bunun dışında bohçalarımız, üç eteklerimiz ve şalvarlarımızın yapımına halen devam ediyorum." Bu minyatür uygulamalar, hem öğretici bir araç hem de kıyafet ayrıntılarının korunmasına katkı sağlıyor.

Gelin kıyafetlerinden bindallıya: geleneksel formların yeniden yorumu:

Kaçan’ın atölyesinde Kütahya’ya özgü geleneksel gelin kıyafetleri de canlandırılıyor. Beyaz gelinliklerin yaygınlaşmasından önce kullanılan kıyafetlerin örnekleri, özellikle kına gecelerinde hâlâ tercih ediliyor. Sanatçı, bu gelin kıyafetlerinden birinin adını ve özelliklerini şöyle anlatıyor: "Bu bizim gelin kıyafetimiz. Kına gecesinde gelinlerimiz şu anda halen kullanıyorlar. Geçmişte beyaz gelinlikler yokken bizim annelerimiz, anneannelerimiz bu kıyafetle gelin olmuşlar. Adına ‘tefe başı’ diyoruz. Kırmızı renkte oluyor. Bir başlığı var. Başlığı elmaslarla süsleniyor. Belinde gümüş kemeri oluyor. Bunu bu şekilde canlandırmaya çalıştım. Kıyafetin minyatürünü yaptım. Bunun gerçeğini de yapıyoruz."

Bindallı ve üç etek gibi parçalar da modern kesim ve kullanım alışkanlıklarına uygun biçimde yorumlanıyor. Kaçan, üç eteklerin özellikle kına törenlerinde gelinin yakınları tarafından kullanıldığını belirterek, "Bu da bir üç etek. Bunu da yengelerimiz, gelinin yengeleri kına gecelerinde giyerler" diyor.

Teknikler, isimlendirme ve ustalık aktarımı:

Geleneksel işleme teknikleri de Kaçan’ın çalışmalarında merkezi bir rol oynuyor. Günümüzde "Maraş işi" adıyla bilinen yöntemin Kütahya’daki uygulamasını kendisi "Kütahya sim sarma işi" olarak tanımlıyor ve bu teknikle geçmişten gelen motifleri yeni ürünlere işliyor. Elindeki çatkılı kıyafetleri de örnek gösteren sanatçı, bu parçaların gelinler ve görümceler tarafından giyildiğini söylüyor: "Elimde gördüğünüz de çatkılı kıyafetimiz. Bu da çok değerli bir kıyafettir. Bunu da yine gelinler giyerler ve görümceler giyerler. Maraş işi denilen, şu anda geçerli olan bir çalışma var ama ben Kütahya sim sarma işi diyorum. O şekilde çalışılıyor. Bunlarla süsleniyor. Başında iğne oyalı danesi oluyor. Halen de revaçta olan ve değerli bir kıyafet."

Ustalığın aktarımı Kaçan için ayrı bir memnuniyet kaynağı. Sanatçı, yıllardır yetiştirdiği çırakların kendi atölyelerini açarak mesleği sürdürmesinden büyük mutluluk duyduğunu söylüyor: "Uzun yıllardır bu işi yapıyorum. İşlerimizi geleceğe aktarmaya çalışıyorum. Birçok çırak yetiştirdim. Halen bazıları kendi atölyelerini açtılar, çalışıyorlar. Bu bakımdan işlerimizin gelecek kuşaklara aktarılması beni çok memnun ediyor."

Kaçan’ın çalışmaları, Kütahya’daki Yaşayan Miras Şöleni kapsamında sergilendiğinde, geleneksel kıyafetlerin günümüz tasarımlarıyla nasıl yeniden hayat bulduğu somut biçimde izleyiciye yansıyor. Bu sergileme ve atölye aktarımı, kıyafet kültürünün yalnızca bir geçmiş unsuru olmadığını; doğru yaklaşımla çağdaş yaşama entegre edilebileceğini gösteriyor.

Sonuç olarak Kaçan’ın atölyesinde yürütülen çalışma, hem somut tekstil örneklerini koruyor hem de motifleri, teknikleri ve kullanım biçimlerini yeni nesillere taşıyor. Bu çaba, Kütahya’nın yerel kimliğinin korunması ve günlük yaşama yeniden katılması açısından dikkat çeken bir örnek oluşturuyor.

Kütahya'nın geleneksel kadın kıyafetleri sandıklardan çıkarılarak geleceğe taşınıyor