Milas sahillerinde deniz çayırı rehabilitasyonunda yüksek tutunma oranı: akdeniz için örnek uygulama

Milas kıyılarında üç yılı aşkın süren rehabilitasyonun öncü bulguları

Muğla’nın Milas ilçesinde yürütülen Posidonia oceanica (deniz çayırı) Koruma ve Rehabilitasyonu Projesi’nin üç yılı aşkın izleme sonuçları açıklandı. Yeniköy Kemerköy Enerji tarafından finanse edilen ve Muğla İl Tarım ve Orman Müdürlüğü himayesinde yürütülen projede, Doğu Akdeniz Üniversitesi iş birliğiyle 2023’ten bu yana saha çalışmaları gerçekleştirildi. Proje sahası yaklaşık 8 hektar büyüklüğünde belirlenirken, transplantasyon ve implantasyon yöntemleriyle hem çayır öbekleri taşındı hem de fide dikimleri yapıldı.

çalışma yöntemleri ve saha uygulamaları:

Proje kapsamında farklı derinliklerde kapsamlı ölçümler ve deneysel uygulamalar gerçekleştirildi. Ekipler, doğal ortamından alarak öbek hâline getirdikleri Posidonia parçalarını; mat kısmı ve matın altındaki bölümü korunacak şekilde taşıdı ve yeni alana aktardı. Bu uygulamalara ek olarak matsız, köklü alanlara yapılan implantasyon denemeleri de yürütüldü. İzleme sürecinde Gökova Körfezi’ndeki parametreler kaydedildi; yapılan transferlerde yapının hafifçe manipüle edilmesinin etkileri de gözlendi.

Doç. Dr. Burak Ali Çiçek çalışmaların bir bilimsel deney niteliği taşıdığını, literatürdeki bilgiler sentezlenerek farklı deneysel yaklaşımların sınandığını belirtti. Çiçek, proje sırasında elde edilen verilerin Türkiye ölçeğinde uygulanabilir rehabilitasyon yöntemleri geliştirmede önemli çıktılar sağladığını vurguladı ve ileride çekirdekten üretim yoluyla tohum kaynaklı fidelerin de değerlendirileceğini aktardı.

izleme sonuçları: başarı oranları ve bulgular:

Altı aylık ara izleme raporlarıyla desteklenen saha takiplerinde, taşınan deniz çayırı öbeklerinden 200’den fazlasının yaklaşık %90 üzerinde yaşamını sürdürdüğü belirlendi. Aynı alana dikilen yaklaşık 1.300 fide için elde edilen canlılık oranı ise %70 olarak kaydedildi. Bu veriler, uygulanan transplantasyon ve implantasyon tekniklerinin bölge koşullarında etkin olduğunu gösteriyor.

Muğla İl Tarım ve Orman Müdürü Seyfettin Baydar sonuçları değerlendirirken, deniz çayırlarının su ürünleri için yaşam ve üreme alanı olmasının yanı sıra kıyı erozyonunu azaltma, su kalitesini koruma ve yüksek karbon depolama kapasitesi nedeniyle "mavi karbon" bileşeni olarak kritik önemde olduğunu hatırlattı. Baydar, elde edilen yüksek tutunma oranının kıymetli bir kazanım olduğunu ve çalışmaların sürdürüleceğini belirtti.

kurumlar arası iş birliği ve proje çıktılarının önemi:

Yeniköy Kemerköy Enerji Genel Müdürü Ahmet Eyidoğan proje finansmanının ve iş birliğinin önemine dikkat çekti; kurum, üniversite ve kamu ortaklığıyla yürütülen çalışmanın düzenli bilimsel izleme sayesinde somut veriler ürettiğini ifade etti. Genel Müdür Yardımcısı Burak Işık ise elde edilen verilerin akademik değerlendirmelere konu edildiğini ve uygulamaların raporlandığını söyledi.

Projede literatüre katkı sağlayabilecek deneyimsel uygulamalar yapıldığı, yapılan ölçümler ve izlemelerin ilerleyen dönemde Akdeniz’in farklı kıyılarında benzer rehabilitasyon çalışmalarına bilimsel temel oluşturabileceği vurgulandı. Araştırmacılar, özellikle transplantasyon ve implantasyonun hangi derinlik ve habitat koşullarında daha başarılı olduğuna dair verilerin pilot model niteliğinde olduğunu belirtiyor.

Çalışma sürecinde ekipler, deniz çayırlarının tohum verme ve çekirdekten üretim olasılıklarını da izliyor; Doç. Dr. Burak Ali Çiçek, üç yıllık dönemde tohumlanma gözlemlenmediğini ancak bu sürecin takip edilmeye devam edileceğini aktardı. Tohumlanma gerçekleştiğinde tohumdan fide üretimi ve implantasyon denemeleri planlanıyor.

Sonuç olarak Milas kıyılarında yürütülen proje, taşınan öbeklerde %90 ve fidelerde %70 civarında tutunma başarısıyla bölgesel rehabilitasyon uygulamaları için önemli bir pilot çalışma niteliği taşıyor; elde edilen verilerin Akdeniz geneline örnek teşkil etmesi hedefleniyor.

YENİKÖY KEMERKÖY ENERJİ GENEL MÜDÜRÜ AHMET EYİDOĞAN, MUĞLA İL TARIM VE ORMAN MÜDÜRÜ SEYFETTİN BAYDAR, DOĞU AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ÜYESİ DOÇ. DR. BURAK ALİ ÇİÇEK VE YENİKÖY KEMERKÖY ENERJİ GENEL MÜDÜR YARDIMCISI BURAK IŞIK