Nahtla Hüsn-i Hatı ahşaba işleyen usta Bahri Bingöl
Nahtla Hüsn-i Hatı ahşaba işleyen usta Bahri Bingöl
Kütahya'da Naht sanatçısı Bahri Bingöl, Hüsn-i Hat geleneğinden beslenen yazı dizilerini kıl testereyle ahşaba işleyerek geleneksel el sanatlarını yaşatıyor. Yaklaşık 20 yıldır bu sanatla ilgilenen Bingöl, son 15 yılda daha bilinçli ve profesyonel üretimlere odaklandığını söylüyor. Çalışmalarını Halil İbrahim Yılmaz UNESCO Şehirler Ağı Zanaat ve Halk Sanatları Merkezinde sürdürerek hem üretim hem de aktarma görevini üstleniyor.
Nahtın kökeni ve uygulama tekniği:
Bingöl, Naht sanatının köklerinin Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine uzandığını, daha eski izlerin ise Frigya uygarlığına kadar götürülebildiğini belirtiyor. Naht; iki boyutlu Hüsn-i Hat yazılarının kıl testereyle kesilip ahşap zemine veya kadife kaplı yüzeye yapıştırılmasıyla üç boyutlu bir ifade kazanmasını sağlıyor. Bu süreçte harflerin oranları, yazının dengesi ve hüsn-i hatın estetik kuralları titizlikle korunuyor.
Teknik açıdan her hamle büyük bir hassasiyet gerektiriyor. Bingöl, ahşabın damar yapısını ve özelliğini iyi tanımanın önemine dikkat çekerek, kıl testerenin hareketlerinin yanlış yönlendirilmesinin çalışmada bozulmalara yol açabildiğini vurguluyor. Bu nedenle Naht içinde uygulama, sabır ve ustalıkla birleşen bir el becerisi talep ediyor.
Çalışma disiplini, maneviyat ve eğitim:
Bingöl, Naht'ı sadece bir zanaat değil, aynı zamanda kişisel ve manevi bir yolculuk olarak tanımlıyor. "Her sanatın kendine göre bir zorluğu olduğu gibi Naht sanatı da sabır ve emek isteyen bir sanat" ifadesiyle teknik zorluklara işaret eden sanatçı, ahşap üzerinde yaptığı her kesimin insana düşünme ve kendini tanıma imkanı sunduğunu söylüyor.
Eserlerinde sıkça Besmele ve Allah isimlerine yer veren Bingöl, bu yazıları işlerken anlamlarını zihninde tekrarladığını ve bunun kendisi için bir zikir, anma ve huzur kaynağı olduğunu anlatıyor: "Örneğin bir besmele yazısını yazarken besmelenin manasını düşünüyorum. Ya Hafız yazısı gibi Allah-ü Teala’nın isimlerinden birini çalıştığım zaman testereyle kesim yaparken içimden gayri ihtiyari bu ismi tekrar ediyorum."
Naht sanatında başarılı olmanın temelinin Hüsn-i Hat bilgisinden geçtiğini belirten Bingöl, hattat Mahmut Şahin'den eğitim aldığını ancak icazetname alamadığını söylüyor. Ayrıca geçmiş dönem hattatlarının eserlerini inceleyerek, özellikle Hamit Aytaç ve İsmail Hakkı Altunbezer'in çalışmalarından yararlandığını ifade ediyor. Hüsn-i Hat'ta bulunan altın oran ve ölçü anlayışının ahşaba aktarımında korunmasının önemine dikkat çekiyor.
Bingöl'ün atölyesinde görülen eserler, kıl testereyle kesilmiş harflerin yüzeye yapıştırılması ve yüzeyle ilişkisini öne çıkaran üç boyutlu kompozisyonlardan oluşuyor. Bu çalışmalar, hem geleneksel estetik değerleri gözetiyor hem de malzeme ve teknik açısından ustalığı gösteriyor.
Geleneksel sanatların gelecek nesillere aktarılması konusunda sorumluluk duyan Bingöl, üretimin yanı sıra bu sanatın öğretilmesi ve korunmasına katkı sağlamayı amaçlıyor. Kütahya'da sürdürülen bu uğraş, bölgenin zanaat mirasının yaşatılmasına hizmet ediyor.
Geleceğe dönük planlarında ise Naht sanatını yalnızca geleneksel örneklerin tekrarı olarak görmeyen sanatçı, harflerden hareketle yeni kavramsal anlatımlar geliştirmeyi hedefliyor. Gelenekselin değerlerini koruyarak farklı tasarım ve ifade biçimleriyle Naht'a yeni bir bakış kazandırmak istediğini belirtiyor.
(EFE-Y)
Kütahya'da naht sanatıyla ahşaba hayat veriyor