Parmak uçlarında yaşam: Rize'nin Güneysu'sundan Ahmet Turan'ın iskemle direnci
Parmak uçlarından motiflere yaşama tutunuş:
Rize'nin Güneysu ilçesinde yaşayan görme engelli usta Ahmet Turan, çocukluk yıllarında geçirdiği menenjit ve ardından konulan yanlış teşhis nedeniyle görme yetisini yitirdi. Buna rağmen hayata küsmeyen Turan, yaklaşık yarım asırdır parmak uçlarıyla ilmek sayarak motifli iskemleler örüyor ve bu zanaatı ilçede yaşatıyor.
Turan, yaşadığı süreci anlatırken "1961 yılında menenjit hastalığına yakalandım. O tarihte Rize’de çocuk doktoru olmadığından hastalığıma yanlış teşhis konuldu. Neticede böyle oldu yani. Şimdi gözle beyin arasındaki damarlarda hasar olduğu için tedavisi de mümkün değil. 81 yılı Sakatlar Yılı ilan edilmiş idi. Müracaat ettik İş Bulma Kurumuna. Bize yüzde 100 sakat raporu verince iş vermediler tabii. Ben de merak ettim, dedim ’Bunu yapabilir miyim ben?’ Ağabeyim gösterdi bana biraz, başladık. Öyle devam ediyor yani" ifadelerini kullandı.
İşçilik ve hata toleransı:
İlk yıllarda daha sade modellerle başlayan Turan, zamanla en karmaşık desenleri de yalnızca dokunarak ve ilmek sayarak çıkaracak seviyeye ulaştı. Her ilmeği parmak uçlarıyla kontrol eden usta, desenlerdeki en küçük sapmayı ikinci sırada hemen hissedebildiğini vurguluyor. "İlk örneksiz kurdum bir tane. Ona o kadar şey olmadı da örnekliye geçince haliyle insan şaşırıyor. Şimdi yapıyorsun, geliyorsun buraya; öyle bir hata çıkıyor ki meydana, mecbur sökerim onu. Sayıyorum ilmekleri. Hangi örnek çıkarırsan ona göre... Mesela bunda 64 tane var. 70 tane olsaydı farklı bir örnek koyacaktım ama yetmediği için bunu yaptım. Yaparken ikinci sıraya geldin mi, biraz dikkatli ol hemen anlarsın yanlışı. Örnek giderken bakarsın diğer tarafa geçmiş, dikkatli oldun mu anlarsın. Yanlış olmasını istemem, mecbur sökerim" diyor.
Zorluklar, çözüm arayışları ve üretmeye devam etme:
Yıllar içinde kasnak temini ve malzeme bulmak gibi pratik zorluklarla da karşılaşan usta, pes etmeyi hiçbir zaman düşünmediğini belirtiyor. Kasnak sıkıntısı, zaman zaman üretimi aksatsa da çevresindeki ustalarla kurduğu ilişkiler çözümler getirdi. Turan, bu süreci şu cümlelerle özetliyor: "Pes etmeyi hiç düşünmedim, başka yapacağım bir şey yok yani. Kasnak sıkıntısı oldu; adam yapmadı veyahut yanlış yaptı, insan tabii beziyor. Kendi istediğin gibi olmayınca biraz zorlanıyorsun. Geçen sene bana kasnak yapan bir ustayla denk geldik; ’Biri bana, biri sana yapar mısın?’ dedi, getirdi baktım şahane kasnak. Hemen anlaştık. Şimdi müşteri oldu mu satıyoruz."
Ahmet Turan hem zanaatını sürdürüyor hem de sabrı, titizliği ve üretkenliğiyle Güneysu halkına örnek oluyor. Parmak uçlarıyla saydığı ilmeklerle oluşturduğu motifler, hem bireysel direncin hem de somut bir kültürel mirasın korunmasının simgesi olarak dikkat çekiyor.
Rize'de karanlığı ilmek ilmek aşan azim