shgm'nin talimatı yapay zeka destekli dronları ve dijital hava sahasını düzenliyor
SHGM yeni talimatla dron kullanımını kökten değiştiriyor
Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) tarafından hazırlanan İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı, Türkiye'de dron operasyonlarını kapsamlı biçimde yeniden düzenliyor. Düzenlemeyle yapay zeka destekli otonom sistemler ilk kez resmi mevzuata girerken, pilot sertifikalandırması, dijital hava sahası yönetimi ve merkezi takip altyapısı gibi uygulamalar hayata geçiriliyor.
yapay zeka destekli sistemlerin tanımı ve kontrolü:
Talimatnamede yapay zeka destekli otonom sistem olarak tanımlanan yapı, "uçuş sırasında çevresel koşullara uyum sağlayan, görev profilini dinamik biçimde güncelleyebilen ve İHA pilotunun müdahalesi olmaksızın karar alabilen makine öğrenmesi veya yapay zeka tabanlı sistemleri" kapsıyor. Bu sistemlerin kullanım esasları SHGM tarafından ayrı bir düzenlemeyle belirlenecek; süreç tamamlanana dek söz konusu operasyonlar kontrollü izin kapsamında yürütülecek.
üç kademeli pilot lisans sistemi:
Mevcut uygulamanın yerine getirilen yeni lisans modelinde pilot yetkileri üç düzeye ayrılıyor. P0 amatör kullanıcılar, P1 ticari uçuş yapan pilotlar için, P2 ise görüş hattı dışı (BVLOS), otonom uçuşlar, insan ve kalabalık üstü operasyonlar, kargo taşımacılığı ve diğer yüksek riskli görevler için öngörülüyor. Böylece bir pilotun yapabileceği operasyonlar, kullandığı dronun ağırlığından çok sahip olduğu lisans seviyesine göre belirlenecek.
dijital izleme, hava sahası renk kodlaması ve İHATTYS:
Yeni düzenleme ile kurulacak İHATTYS (İnsansız Hava Aracı Takip ve Trafik Yönetim Sistemi) sayesinde dron uçuşları merkezi olarak takip edilecek; uçuş izinleri tek sistem üzerinden verilecek ve hava sahasındaki yoğunluk anlık izlenecek. Sistem çakışan uçuşları tespit edip kullanıcıları uyaracak, böylece dron trafiği dijital ortamda yönetilecek. Hava sahası üç renkle sınıflandırılacak: yeşil bölgelerde belirlenen şartlar altında izin gerekmeyecek, turuncu bölgeler belirli kişi veya kuruluşlara tahsis edilecek ve izinle kullanılacak, kırmızı bölgeler ise yetkili kurumların iznine tabi olacak.
koridorlar, uzaktan tanımlama ve yazılım sertifikasyonu:
Talimat, görüş hattı dışındaki uzun mesafeli uçuşlar için Türkiye'de ilk kez İHA koridorları oluşturulmasının önünü açıyor; bu koridorlar lojistik, otonom teslimat ve endüstriyel operasyonlar için dijital ortamda sınırları ve kullanım şartlarıyla ilan edilecek. Basit oyuncak dronlar dışındaki tüm kayıtlı insansız hava araçlarında uzaktan tanımlama sistemi zorunlu hale getiriliyor; uçuş sırasında dronun kimliği, konumu ve durum bilgisi dijital olarak takip edilecek. Ayrıca uçuş kontrol yazılımı, kontrol istasyonu yazılımı ve çoklu dron yönetim yazılımlarının SHGM tarafından sertifikalandırılması zorunlu kılınıyor; sertifikası olmayan yazılımlar Türk hava sahasında kullanılamayacak.
geçiş süreci ve sağlık şartları:
Mevcut kullanıcılar için tanınan uyum sürecinde, talimat yürürlüğe girmeden önce alınmış dronların kayıt, uzaktan tanımlama, coğrafi sınırlama, yazılım sertifikasyonu ve İHATTYS entegrasyonunu 31 Temmuz 2027 tarihine kadar tamamlamaları gerekecek. Ayrıca P2 lisansı alacak pilotlardan en az üçüncü sınıf sağlık sertifikası istenecek ve belirli suçlardan hüküm giymiş kişilere lisans verilmeyecek.
SHGM'nin düzenlemesi, Avrupa Birliği ve ICAO standartları esas alınarak hazırlandı; uygulamaya geçildikçe dron operasyonlarının daha sıkı denetim ve dijital yönetim altında yapılması hedefleniyor.
Yapay zeka destekli dronlar ilk kez SHGM mevzuatına girdi