Su kaynakları için on yıllık yol haritası: mikrokirleticilere karşı Türkiye'ye özgü politika modeli

Karabük Üniversitesi'nin politika raporu:

Karabük Üniversitesi Kamu Politikaları Araştırma ve Geliştirme Merkezi (KAPGEM) tarafından hazırlanan Türkiye’de su kaynaklarındaki mikrokirleticilerin yönetimine ilişkin 20. politika raporu düzenlenen bir toplantıyla tanıtıldı. Raporda mikroplastik ve diğer mikrokirleticilerin çevresel etkileri, farklı ülkelerdeki uygulamalar ve Türkiye’ye özgü politika önerileri kapsamlı olarak ele alındı.

Beş temel öneri:

Rapor, su kaynaklarının korunması ve kirleticilerin kontrolü amacıyla beş merkezi politika önerisi sunuyor. Bu öneriler şu şekilde özetlenebilir:

1. Ulusal bilgi sistemi kurulması: Su kaynakları ve kirlilik verilerinin toplanacağı, merkezi erişime açık bir envanter oluşturulması hedefleniyor.

2. Kaynağında azaltma: Mikrokirleticilerin endüstriyel ve diğer kaynaklarda kaynağında azaltılmasına yönelik önlemler öne çıkarılıyor.

3. Havza bazlı risk yönetimi: Kirlilik kontrolde yerel coğrafi özelliklere dayanan havza bazlı yaklaşımların uygulanması öneriliyor.

4. Ölçüm-izin-denetim entegrasyonu: İzleme, izinlendirme ve denetim süreçlerinin bütünleşik bir sistem halinde yürütülmesi gerektiği vurgulanıyor.

5. İleri arıtma yatırımları: İleri arıtma tesislerine yapılacak yatırımların ihtiyaç analizlerine dayandırılarak planlanması tavsiye ediliyor.

2026-2035 uygulama takvimi:

Rapor, 2026-2035 dönemini kapsayan üç aşamalı bir uygulama takvimi de içeriyor. Bu takvim, kısa, orta ve uzun vadeli adımları somutlaştırıyor.

2026-2027: Ulusal envanterin hazırlanması ve pilot izleme programlarının başlatılması öngörülüyor. Bu aşama veri toplama altyapısının kurulması ve yöntem standardizasyonu için temel oluşturacak.

2028-2030: Öncelikli sektörlerde kirleticilerin kaynağında kontrol edilmesi, izleme ağlarının genişletilmesi ve ortak veri altyapısının oluşturulması planlanıyor. Bu dönemde mevzuat uyum çalışmaları ve yerel uygulama pilotlarının sonuçları değerlendirilecek.

2031-2035: Pilotlarda başarılı olan uygulamaların ülke genelinde yaygınlaştırılması hedefleniyor. Bu aşama ölçeklendirme, finansman mekanizmalarının işletilmesi ve izleme sonuçlarına dayalı revize politikaların uygulanmasını kapsıyor.

Yerel iş birliği ve üniversitenin uygulamaları:

Tanıtım toplantısında konuşan KBÜ Rektörü Prof. Dr. Fatih Kırışık, sanayi ve teknolojideki gelişmelerin su, hava ve toprak kirliliğini artırdığına dikkat çekti ve mikrokirleticilerin insan ve diğer canlılar üzerindeki muhtemel etkilerine vurgu yaptı. Kırışık, raporun merkezi ve yerel yönetimlerin karar süreçlerine katkı sağlamasını hedeflediklerini belirtti.

Doç. Dr. Aysel Alkan Uçkun raporun kapsamı, mikrokirleticilerin düşük konsantrasyonlarda bile çevre ve canlılar üzerinde kalıcı etkiler oluşturabildiği tespitini paylaştı ve önerilerin bilimsel dayanaktan beslendiğini ifade etti.

Karabük Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürü Hüseyin Aras ise kurum olarak çalışmalara destek vermeye hazır olduklarını bildirdi ve yerel uygulamalarda iş birliğinin önemini vurguladı.

Toplantıda ayrıca üniversitenin sürdürülebilirlik uygulamalarına ilişkin bilgiler paylaşıldı. Rektör Kırışık, yağmur suyu toplama sistemleriyle yeşil alanların sulandığını, stadyumda suni çim kullanımıyla günlük 300 tona ulaşan su tüketiminin önlendiğini, yemekhanelerden yıllık 2,5 ton atık yağın geri dönüşüme kazandırıldığını ve farklı atık türlerinin ayrı toplandığı bir sistem kurulduğunu aktardı. Bu modelin Karabük genelinde yaygınlaştırılması için destek verileceği belirtildi.

Raporun editörlüğünü Rektör Prof. Dr. Fatih Kırışık üstlenirken, hazırlık çalışmalarında Doç. Dr. Aysel Alkan Uçkun, Dr. Öğr. Üyesi Şeyma Akkurt, Doç. Dr. Miraç Uçkun, Prof. Dr. Özgür Özdemir ve Prof. Dr. Mehmet Çakmakçı yer aldı.

Tanıtım programı Karabük Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü Toplantı Salonu’nda gerçekleştirildi. Programa Rektör Kırışık, rektör yardımcıları Prof. Dr. Hasan Solmaz, Prof. Dr. Elif Çepni ve Prof. Dr. İsmail Rakıp Karaş, İl Müdürü Hüseyin Aras, Karabük Tarım ve Orman İl Müdürü Yasin Önder, ilçe belediye başkan yardımcıları, Karabük Organize Sanayi Bölgesi Bölge Müdürü Alper Tolga Saka, akademisyenler ve davetliler katıldı.

KARABÜK ÜNİVERSİTESİ (KBÜ) KAMU POLİTİKALARI ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME MERKEZİ (KAPGEM) TARAFINDAN HAZIRLANAN "TÜRKİYE’DE SU KAYNAKLARINDAKİ MİKROKİRLETİCİLERİN YÖNETİMİ POLİTİKA RAPORU" DÜZENLENEN TOPLANTIYLA TANITILDI.