Su yönetiminde yeni dönem: Sapanca havzasına 25,5 milyar liralık yatırım planı
Bakanın uyarısı: su stresi ve kaynakların korunması:
Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, Türkiye'nin kişi başına düşen kullanılabilir su miktarının 1.297 metreküp seviyesine gerilediğini belirtip ülkenin artık su stresi altında olduğunu vurguladı. Bakan, Falkenmark Su Stres Endeksi'ne atıfta bulunarak 1.300 metreküpün altındaki değerlerin su stresi kategorisine işaret ettiğini hatırlattı. İklim değişikliği, azalan yağış rejimleri ve artan su talebinin bir araya gelmesiyle su yönetiminin stratejik bir eksen haline geldiğini ifade etti.
Bakan Yumaklı, tatlı su kaynaklarının sınırlılığı ve küresel ölçekte 2,2 milyar insanın temiz suya erişim sorunu yaşadığına dikkat çekti. Bu bağlamda suyun sadece miktarı değil, nerede, hangi saflıkta ve ne zaman erişilebilir olduğunun önem kazandığını belirtti. Cumhurbaşkanı'nın ifade ettiği gibi temiz suya erişimin bir beka meselesi olduğuna işaret edildi.
Sapanca eylem planı ve hedeflenen yatırımlar:
Sapanca Gölü Eylem Planı tanıtımında Yumaklı, göl ekosisteminin korunması ve sürdürülebilir yönetimi için hazırlanan stratejiler çerçevesinde 5 yıllık dönemde yaklaşık 25,5 milyar lira yatırım öngörüldüğünü açıkladı. Plan kapsamında havzaya yıllık yaklaşık 114 milyon metreküp su kazandırılması hedefleniyor.
Plan, su-gıda-ekosistem bağlantısını gözeten bir göl yönetimi modelini, su güvenliği ve verimliliğini, ayrıca veri temelli yapay zeka destekli karar mekanizmalarını içeriyor. Bu strateji kapsamında 6 ana eylem ve 12 tedbir belirlendi. Yumaklı, Sapanca'nın hem içme hem kullanma suyu açısından kritik olduğunu, mevcut durumun kötüleşmesi halinde Kocaeli ve Sakarya gibi sanayi merkezlerinin su sıkıntısıyla karşılaşabileceğini kaydetti.
Planın ana bileşenleri:
Eylem planında veri toplama ve izleme altyapısı, yapay zeka destekli karar destek sistemleri, su verimliliği tedbirleri ve ekosistem koruma önlemleri öne çıkıyor. Sapanca özelinde 2025 itibarıyla gölde yaklaşık 72 milyon metreküplük bir azalma görüldüğü; bu azalışın yaklaşık yüzde 22'sinin buharlaşmadan kaynaklandığı raporlandı. Ayrıca havzanın sıcaklığında önümüzdeki dönemde yaklaşık 4 derece artış ve yıllık yağışlardaki yaklaşık yüzde 5 azalma öngörülüyor.
Uygulama araçları ve yerel projeler:
Bakanlık, Sapanca'da kaynak çeşitlendirmesi ve alternatif su projeleri üzerinde çalışıyor. Kocaeli İhsaniye Barajı isale hattı ve arıtma tesisi tamamlandı ve buradan içme suyu verilmeye başlandı. Ballıkaya Barajı'nın 2027'de su tutmaya başlaması planlanıyor. Avcı Dere Barajı projesinin ise ilerleyen dönemde yatırım programına alınacağı bildirildi.
Ayrıca içme suyu şebekelerindeki kayıp ve kaçakların azaltılması hedefleniyor. Yapılan yatırımlarla kayıpların yüzde 25'e düşürülmesi sağlandığında yıllık yaklaşık 16 milyon metreküp su tasarrufu elde edilmesi bekleniyor. Sapanca'da kurulan izleme sistemleriyle buharlaşma da anlık takip edilerek akıllı su yönetimi sistemine veri aktarılacak.
Su verimliliği seferberliği ve tarımda dönüşüm:
Bakan Yumaklı, su verimliliğinin politika gündeminin merkezine alındığını ve 10 yıllık ulusal su planı kapsamında bu yaklaşımın uygulamaya konduğunu açıkladı. 2023'ten itibaren Emine Erdoğan hanımefendinin teşvikleriyle başlatılan su verimliliği seferberliğiyle, sıfır atık ile entegrasyon hedefleniyor. Kurumlar için mavi, yeşil ve turkuaz olmak üzere üç kademeli su verimliliği belgelendirmesi getirildi ve böylece uygulamalar ölçülebilir hale getirildi.
Tarımda su kullanımıyla ilgili olarak Bakanlık, suyun yüzde 77'sinin tarımsal üretimde kullanıldığını vurguladı. Tarla içi sulama sistemlerinde devlet desteğiyle yüzde 70 oranında hibe sağlanmaya devam ediliyor. Ayrıca 25 havzada taşkın yönetim planları tamamlanarak uygulamaya alındı.
İcraat dönemi: konuşmadan uygulamaya:
Yumaklı, artık konuşma döneminin geçtiğini ve uygulama dönemine girildiğini belirterek bakanlık bünyesinde 11 tedbirin uygulamaya konulduğunu açıkladı. Taşkınlara müdahale kapsamında 15 ilde yaşanan taşkınlara 485 iş makinesi ve 772 personelle müdahale edildiği; hayatta kaybedenler için taziye dilekleri iletildiği not edildi.
Sonuç olarak, Türkiye'nin su yönetiminde önceliklerini su verimliliği, izleme altyapısı ve havza bazlı eylem planları etrafında şekillendirdiği, Sapanca Gölü için ayrılan kaynak ve planlanan projelerle hem yerel ekosistemin korunmasının hem de kentsel ve endüstriyel su ihtiyacının güvence altına alınmasının amaçlandığı bildirildi.
Öne çıkan rakamlar: Kişi başı kullanılabilir su: 1.297 m³; Sapanca yatırım bütçesi: 25,5 milyar TL; hedef yıllık su kazancı: 114 milyon m³; tarımın su payı: %77.
TARIM VE ORMAN BAKANI İBRAHİM YUMAKLI, TÜRKİYE’DE KİŞİ BAŞINA DÜŞEN KULLANILABİLİR SU MİKTARININ 1.297 METREKÜPE GERİLEDİĞİNİ AÇIKLAYARAK SU STRESİ UYARISINDA BULUNDU.