Uzun Çarşı'da 57 yıl: usta kaybolan çıraklık ve tamir geleneğini anlatıyor
Adapazarı'nın tarihi çarşısında bir meslek hikayesi:
Sakarya’nın Adapazarı ilçesindeki tarihi Uzun Çarşı’da, tek göz dükkanında ayakkabı tamiri yaparak 57 yıllık mesleğini sürdüren İsmail Aslan, zanaatın ve çıraklık kültürünün nasıl gerilediğini anlatıyor. 1969’da Trabzon’da çırak olarak başladığı mesleği, 1974 sonunda Sakarya’ya gelerek sürdürdü. Tarihi çarşıda son 35 yıldır aynı dükkânda hizmet veren usta, el işçiliğinin yerini fabrikasyon üretimin almasıyla birlikte meslekteki değişimi gözlemliyor.
Çıraklık geleneğinin kaybı:
Aslan, bir zamanlar ustalığın yalnızca teknik bir eğitim olmadığını, aynı zamanda ahlak ve terbiye aktarımı olduğunu vurguluyor. Eski kuşaklarda çıraklığın aileler tarafından organize edildiğini, gençlerin ustaların yanında hem iş hem de mesleki disiplin öğrendiğini söylüyor. "Önce ahlakı, sonra sanatı öğretiyorlardı" sözleriyle eski ustalık anlayışına duyduğu özlemi dile getiriyor.
Günümüzde gençlerin iş tekliflerinde öncelikle ücret sorduklarını, aksine eskiden ailelerin çocukları ustalara teslim ettiğini anlatan Aslan, çıraklık sisteminin önemli ölçüde eridiğini ifade ediyor. Yanında bir yıl bile geçirseniz bugün gençlerin temel aletlerin isimlerini bile bilmediğini belirtiyor.
Tamir alışkanlıklarının dönüşümü ve gelecek kaygısı:
Usta, tüketim alışkanlıklarının da mesleğe olumsuz etkisi olduğuna dikkat çekiyor: insanların eskiyi tamir ettirip kullanmak yerine "eskit, yenisini al" anlayışına geçtiğini söylüyor. Bu eğilim nedeniyle hem tamir yaptıran müşteri sayısının azaldığını hem de ustaların sayısının gerilediğini ifade ediyor.
Aslan, ayakkabıcılığın kendisine 6 çocuğunu büyütüp 8 torununa bakma imkânı sunduğunu, ancak mevcut gidişle bu mesleğin sürdürülebilirliğinden endişe duyduğunu belirtiyor. Ayrıca fabrikasyon üretimin deri ayakkabıyı geri plana ittiğini, malzeme ve usta eksikliğinin birlikte sıkıntı yarattığını vurguluyor.
Mesleğin teknik boyutuyla ilgili de uyarıda bulunan usta, el aletlerinin bir zanaatkârın uzvu gibi olduğunu, bugün kalfaların dahi aletlerin isimlerini bilmediğini aktarıyor. Fabrikasyon spor ayakkabıların yaygınlaşması ve malzeme kalitesindeki düşüş nedeniyle sağlık kaygıları da taşıyor; "Bu gidişle 10 sene sonra ayak hastalıkları bu ülkede kol gezer" diyerek deri ayakkabının unutulmasının olası sonuçlarına dikkat çekiyor.
İsmail Aslan’ın anlattıkları, yalnızca bir usta hikâyesi değil; ustalık, emek ve kuşaktan kuşağa geçen meslek terbiyesinin nasıl eridiğine dair bir eşik tanıklığı niteliği taşıyor. Uzun Çarşı’daki küçük dükkan, bugün hâlâ tamirle uğraşanların ve eski geleneğe bağlı kalanların son duraklarından biri olarak varlığını sürdürüyor.
SAKARYA'NIN ADAPAZARI İLÇESİNDEKİ TARİHİ UZUN ÇARŞI'DA, TEK GÖZ DÜKKANINDA AYAKKABI TAMİR EDEREK MESLEĞİNİ YAŞATMAYA ÇALIŞAN İSMAİL ASLAN, 57 YILLIK USTALIK TECRÜBESİYLE ZANAATIN DEĞİŞİMİNE TANIKLIK EDİYOR.