Van gölü'ndeki mikro dünyalar Mars örnekleriyle karşılaştırılacak
Araştırmanın kapsamı ve amacı
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (Van YYÜ) öncülüğünde yürütülen proje, dünyanın en büyük sodalı gölü olan Van Gölü'ndeki güncel mikrobiyalitlerde gelişen biyofilmlerdeki karbonat nanokürelerin kökenini ve oluşum mekanizmalarını açığa çıkarmayı amaçlıyor. Proje adı "Van Gölü’ndeki (Doğu Anadolu) Güncel Mikrobiyalitler Üzerinde Gelişen Biyofilmlerde Karbonat Nanokürelerin Kökeninin İncelenmesi" olarak belirtildi.
Saha çalışmaları ve örnekleme:
Proje yürütücüsü Doç. Dr. Çetin Yeşilova liderliğindeki ekip, gölün kıyı ve daha derin kesimlerinde yüzeyden ve tekneyle yapılan sondajlarla örnekler topladı. Arazi çalışmalarında alınan mikrobiyalit parçaları Falcon tüplerine kondu ve glutaraldehit ile uygun muhafaza şartlarında laboratuvara sevk edilmek üzere hazırlandı. Yeşilova, örneklemenin önce kolay erişilen noktalar sonra daha derin bölgeler şeklinde ilerlediğini; kalan noktalar tamamlandıktan sonra detaylı analizlere geçileceğini belirtti.
Analiz planı ve uluslararası işbirliği:
Projedeki analitik aşamalar İtalya, Çin ve Polonya’daki üniversite ve araştırma kurumlarıyla işbirliği halinde yürütülecek. Araştırma ekibinde Prof. Dr. Serkan Üner, Doç. Dr. Pelin Güngör Yeşilova, Doç. Dr. Ezher Tagliasacchi ve Dr. Öğr. Üyesi Gürçay Kıvanç Akyıldız yer alıyor. Pamukkale Üniversitesi'nden Doç. Dr. Ezher Tagliasacchi, saha çalışmalarında farklı mikrobiyalit noktalarının belirlendiğini ve bunlardan hem mikrobiyalit hem de su örnekleri alındığını aktardı.
Beklenen bilimsel çıktılar
Araştırmanın ana sorusu, elde edilen karbonat nanokürelerin biyolojik mi, inorganik mi yoksa her iki sürecin birlikteliğiyle mi oluştuğunun saptanmasıdır. Tagliasacchi, örneklerde farklı renk katmanlarının farklı mikroorganizma topluluklarını temsil ettiğini; pembemsi katmanların sülfür bakterilerini, açık yeşil bantların siyanobakterileri ve üst katmanın algleri içerdiğini ifade etti. Laboratuvar incelemeleri bu katmanların rolünü, mineralojik bileşimi ve çökelme süreçlerini açığa çıkarmayı hedefliyor.
Karşılaştırmalı yaklaşım ve Mars bağlantısı:
Proje, Van Gölü verilerini öncelikle Salda Gölü örnekleriyle karşılaştıracak. Elde edilecek sonuçların ilerleyen dönemde Mars'tan getirilecek örneklerle korele edilmesi planlanıyor; Yeşilova, Mars örneklerinin bilim dünyasına açılmasının 2029 sonrası olacağını vurguladı. Araştırmacılar, Salda Gölü'ndeki örneklerle yapılacak ilk karşılaştırmaların ardından Jezero Krateri'nden gelecek örneklerle daha geniş bir değerlendirme yapmayı hedefliyor.
İnceleme ölçeği ve teknik ayrıntılar:
Polonya Varşova Üniversitesi'nden Prof. Dr. Miroslaw Slowakiewicz, çalışmanın çok küçük ölçekli değerlendirmelere odaklandığını belirterek hedef ölçeğin 200 nanometreden daha küçük yapılara bakmak olduğunu söyledi. Slowakiewicz, Van Gölü'nün alkalinitesinin yüksek olduğunu (pH değerinin yaklaşık 10 seviyelerine yakın olduğunu) ve bu koşullarda yaşayan mikroorganizmaların adaptasyonlarının özel inceleme gerektirdiğini ekledi. Ayrıca Van Gölü'nde kalsiyum karbonatın, Salda Gölü'nde ise hidromanyezitin öne çıktığı ifade edildi.
Van Gölü'ndeki mikrobiyalitlerin özellikle derin kesimlerden yükselen suların yüzeye ulaştığı bölgelerde hızlı çökelme süreçleri gösterdiği, bu nedenle farklı fizikokimyasal ortamlarla Salda karşılaştırmasının anlamlı sonuçlar üretebileceği vurgulandı.
Çalışmaya arazi desteği veren Dalış Rehberi Serkan Ök ile Polonya'dan katılan Bruno Garrett da su altı numune alımlarında ekipte yer aldı. Numuneler, çok uluslu laboratuvarlarda ayrıntılı morfolojik, mineralojik ve mikrobiyal analizlere tabi tutulacak ve projenin nihai çıktıları bu değerlendirmelerin ardından kamuoyuyla paylaşılacak.
Bilim insanları Van Gölü'nde Mars'ın izini sürüyor