Varisi estetik sorun saymayın: ilerlediğinde yaşam kalitesini bozan bir tablo
Varis sadece estetik bir sorun değildir:
Doç. Dr. İlker Akar (Medical Park Tokat Hastanesi) varisin bacak toplardamarlarının kalıcı genişlemesiyle oluştuğunu, toplardamar kapakçıklarının yetersizliğinin kanın geriye kaçmasına ve damarlarda basıncın artmasına neden olduğunu belirtiyor. Bu mekanizma başlangıçta estetik yakınma olarak kalabilir ancak ilerledikçe günlük yaşamı olumsuz etkileyen semptomlar gelişebilir.
Nedenleri ve başlangıç belirtileri:
Varis oluşumunda genetik yatkınlık önemli bir rol oynar; ailesinde varis olanlarda risk artar ancak genetik tek başına hastalık gelişimini garanti etmez. Uzun süre ayakta kalmak veya uzun süre oturmak, bacaklardaki venöz basıncı artırarak ve baldır kaslarının pompa işlevini bozarak varis oluşumunu kolaylaştırır. İlk dönemde özellikle gün sonunda ağrı, ağırlık, dolgunluk, ayak bileğinde şişlik, kaşıntı ve yanma şikâyetleri ortaya çıkabilir.
İleri dönem riskleri ve ne zaman doktora başvurulmalı:
Hastalığın ilerlemesiyle ciltte kahverengileşme, sertleşme ve iyileşmesi zor yaralar görülebilir; varisli damarlarda pıhtılaşma ve yüzeyel tromboflebit gelişme riski de vardır. Sürekli şişlik, renk değişikliği, iyileşmeyen yaralar veya varisli damarlarda sertlik ve kızarıklık gibi bulgular olduğunda Kalp ve Damar Cerrahisi uzmanına başvurulması gerekir. Erken değerlendirme, ilerlemenin önlenmesi açısından önem taşır.
Tanı ve tedavi seçenekleri:
Tedavi planı oluşturulmadan önce varisin hangi toplardamardan kaynaklandığı ve damarda kaçak olup olmadığı Doppler ultrasonografi ile saptanır. Uygulanan yöntemler arasında radyofrekans ablasyon, endovenöz lazer, köpük skleroterapi, mini-flebektomi, yapıştırıcı ablasyon ve mekanokimyasal ablasyon yer alır. Uygun vakalarda kapalı (endovenöz) yöntemler öncelikli tercih edilir; damar yapısı bu yöntemlere uygun değilse veya önceki girişimler başarısız olduysa klasik cerrahi gündeme gelebilir.
Tedavi sonrası izlem ve korunma:
Varis tedavisi sonrasında yeniden varis oluşabilir; bunun nedenleri tedavi edilen damarın yıllar sonra tekrar açılması, daha önce sağlam olan başka bir damarda kaçak gelişmesi veya hastalığın doğal ilerleyişidir. Genetik yatkınlığı olanlarda tekrarlama riski daha yüksektir ancak bu durum tedavi gereksiz kılmaz. Tedavinin amacı şikâyetleri azaltmak ve ilerlemeyi geciktirmektir.
Koruyucu önlemler arasında düzenli yürüyüş ve bacak kaslarını çalıştırmak, uzun süreli oturma veya ayakta kalma sırasında ara verip hareket etmek, uzun yolculuklarda molalarla yürümek, kilo kontrolü, bacakları dinlendirmek için ara ara yükseltmek, aşırı sıcak uygulamalardan kaçınmak ve yeterli sıvı almak sayılabilir. Uzun süre ayakta kalan veya bacaklarında belirgin şişlik olan kişilerde kompresyon çorabı faydalı olabilir; ancak herkes için rutin kullanım gerekli değildir. Ayrıca dar kıyafetlerden kaçınmak bacak dolaşımını destekleyen basit bir önlemdir.
KALP VE DAMAR CERRAHİSİ UZMANI DOÇ. DR. İLKER AKAR