Yapay zeka beyaz yakayı nasıl dönüştürüyor
yapay zekanın çalışma hayatında yarattığı dönüşüm:
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Öğretim Üyesi ve sosyal politika uzmanı Doç. Dr. Abdulkadir Yüksel, yapay zekânın çalışma hayatında yeni bir kırılma yarattığını söylüyor. Sanayi Devrimi'nin kas gücünü, bilgisayarların hesap gücünü devraldığı süreçlere benzer biçimde, üretken yapay zekânın artık zihinsel emeğe; muhakeme, yazma ve analiz gibi görevlere müdahil olduğunu belirtiyor. Uluslararası Çalışma Örgütü'nün güncel çalışmasına atıfta bulunan Yüksel, dünyadaki her dört işten birinin üretken yapay zekâdan etkilenebileceğini vurguluyor. Ancak Yüksel'e göre asıl soru "hangi meslekler yok olacak" değil, "bir mesleğin hangi görevlerinin yapay zekâya geçeceği" olmalı; çünkü meslekler yok olmuyor, içleri boşalıp yeniden doluyor.
hangi meslekler risk altında ve neden:
Yüksel, bu kez hedefte ağırlıklı olarak beyaz yakalı çalışanların olduğunu belirtiyor. Rutin ofis işleri; sekreterlik, veri girişi, muhasebe kayıtları, sigorta işlemleri, çağrı merkezi görevleri ve içerik üretimi gibi işler en yüksek risk grubunda. Bu yapıdaki istihdamda kadınların yoğun olması, yapay zekânın etkilerinin kadın çalışanlar üzerinde daha ağır hissedilmesine yol açıyor. Öte yandan hemşirelik, öğretmenlik, sosyal hizmet ve yaşlı bakımı gibi doğrudan insanla etkileşim gerektiren meslekler büyüyor; bu alanlardaki işlerin, yapay zekâ tarafından tamamen ikame edilmesi şu an için mümkün görünmüyor. Yüksel, diploma sahibinin tek başına bir güvence olmaktan çıktığını, yapay zekâyı etkin kullananların avantaj sağlayacağını ifade ediyor.
kayıplar, yeni işler ve beceri uçurumu:
Dünya Ekonomik Forumu verilerine göre, önümüzdeki dönemde 170 milyon yeni iş doğarken, 92 milyon iş ise ortadan kalkabilecek. Net tablo olumlu görünse de Yüksel bunun dağılım açısından adil olmadığını vurguluyor: kaybedilen işler ile açılan işler genellikle aynı kişiye, aynı şehirde veya aynı beceri setine denk gelmiyor. Raporlara göre küresel işgücünün yaklaşık %60'ı yeniden eğitime ihtiyaç duyacak ve bu eğitim fırsatlarına ulaşamayanlar arasında 120 milyonu aşkın çalışanın orta vadede işini kaybetme riski bulunuyor. Yüksel, bu yüzden önümüzdeki dönemin esas sorununun işsizlikten çok bir "beceri uçurumu" olacağını söylüyor.
politikalar ve öneriler:
Yüksel, yapay zekânın sağladığı verim artışının ücretlere ve çalışma sürelerine yansıyıp yansımayacağının emeğin örgütlülüğü ve devlet müdahalesine bağlı olduğunu belirtiyor. Bu bağlamda Çalışma Bakanı Vedat Işıkhan'ın daha önce işaret ettiği esneklik sinyallerine atıf yaparak, devlete, işverenlere, sendikalara ve üniversitelere büyük görevler düştüğünü aktarıyor. Yüksel'in önerileri arasında; yaşam boyu öğrenmenin bir hak olarak tanınması, çalışanlara ücretli eğitim izni ve düzenli yeniden eğitim finansmanı sağlanması, aktif işgücü politikalarının yenilenmesi ve sosyal güvenlik sisteminin yeni çalışma biçimlerine uyarlanması yer alıyor. Ayrıca kuryeler, platform çalışanları ile serbest ve proje bazlı çalışanların iş hukuku ve sosyal güvenlik şemsiyesinin dışında kalmaması gerektiğini vurguluyor.
SİVAS CUMHURİYET ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ÇALIŞMA EKONOMİSİ VE ENDÜSTRİ İLİŞKİLERİ BÖLÜMÜ ÖĞRETİM ÜYESİ SOSYAL POLİTİKA UZMANI DOÇ. DR. ABULKADİR YÜKSEL, YAPAY ZEKA İLE BİRLİKTE BİRÇOK İŞ SEKTÖRÜNÜN TEHDİT ALTINDA OLDUĞU SÖYLEDİ. YÜKSEL, “2030’A KADAR 92 MİLYON İŞ ORTADAN KALKACAK” DEDİ.