Yerli muz çağrısı: lezzet, ekonomi ve çevre için tercihinizi değiştirme zamanı

Üreticinin durumu ve talepleri:

Akdeniz sahilinde, özellikle Mersin Anamur ve Bozyazı çevresinde yıl boyunca süren muz üretiminde hem verim hem kalite öne çıkarken üreticiler fiyat ve rekabet konusunda kaygılı. Anamur Muz Üreticileri Birliği Yönetim Kurulu Üyesi Salim Erdem bu yılki rekoltenin 900 bin ile 1 milyon ton arasında olmasını beklediklerini belirtiyor. Yerli muzda tavan fiyatın 25 lira, taban fiyatın ise 8 lira olduğunu söyleyen Erdem, üretim maliyetlerinin ve piyasa şartlarının sürdürülemez hâle gelmesi halinde çiftçilerin üretimden vazgeçebileceği uyarısında bulundu.

Erdem, yerli muzun mikroklima özellikleri sayesinde doğal bir lezzet sunduğunu, toprak ve iklim koşullarının ürünün tadını etkilediğini vurguluyor. Kimyasal kullanılmamasının raf ömrünü kısalttığını belirten üretici, ithal ürünlerin uzun taşıma ve depolama süreçleri nedeniyle çeşitli uygulamalara maruz kaldığını, bunun hem tüketici tercihlerinde yanılgıya neden olduğunu hem de yerli üretimin gerilemesine yol açtığını ifade ediyor.

Fiyat, gümrük ve üretim geçmişi:

Erdem, ithalat artışıyla birlikte üretimin maliyet-fiyat dengesinin bozulduğuna dikkat çekiyor. 2000 yılında 30 bin ton olan üretimin 2023'te bir milyon tonun üzerine çıktığını, ancak gümrük politikalarındaki değişikliklerin etkisiyle 2025 sonunda üretimin 860 bin tona gerilediğini aktarıyor. Üreticiler, gümrük vergilerinin yeniden gözden geçirilmesini ve yerli üretimin korunması amacıyla destek mekanizmalarının güçlendirilmesini talep ediyor.

Market raf ömrü ve lojistik gereksinimleri nedeniyle ithal ürünlere yönelme olduğu belirtiliyor; bu nedenle üreticiler, marketlere ve perakendecilere ithal ürünlere yansıtılacak vergi veya kota düzenlemeleri getirilmesini öneriyor. Erdem, perakende seviyesinde gümrük vergisinin kısmen yüklenmesi veya belirli oranlarda zorunlu yerli ürün uygulamalarının (örnek yüzde 50, 80, 20) düşünülebileceğini söylüyor.

Üretim, olgunlaşma süreci ve raf ömrü:

Üreticiler yerli muzun tazeliğinin ve tadının, kısa mesafede tüketiciye ulaşmasından kaynaklandığını vurguluyor. İthal muzların uzun deniz yolculukları, depolama ve raf süreçleri nedeniyle dayanıklılık kazandırmak için farklı işlemlerden geçtiği ifade ediliyor. Erdem, ithal muzların "3 aya yakın" bir yolculuk süreci geçirdiğini, bunun içinde alıcı ülke depolarında ve market raflarında geçen sürelerin de bulunduğunu belirtiyor.

Bu süreçlerin ürünün dış görünüşünü etkileyebildiği; ancak tüketicilerin yalnızca görüntüye aldanmaması gerektiği uyarısı yapılıyor. Yerli üretimin bilinirliliği, üretim şekli ve kimyasal kullanımının olmaması tüketicilere sağlıklı ve doğal bir seçenek sunduğu savunuluyor.

Beslenme uzmanının değerlendirmesi:

Ankara Medipol Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Nevin Şanlıer, muzun beslenme açısından önemli bir meyve olduğunu; 100 gram muzun yaklaşık 90-100 kalori enerji içerdiğini ve özellikle potasyum açısından zengin olduğunu hatırlatıyor. Potasyumun kaslar ve kalp kası açısından önemine dikkat çeken Şanlıer, spor yapanlar veya kas krampları yaşayanlar için muzun günlük meyve tüketiminde yer alabileceğini belirtiyor.

Şanlıer, yerli muzun olgunlaşmasının Türkiye'de gerçekleşmesi ve kısa taşıma mesafesi nedeniyle tercih edilebilir olduğunu söylüyor. İthal muzların genellikle daha ham hasat edilip olgunlaştırılarak tüketiciye ulaştığını, ham ürünün nişasta oranının yüksek, tat açısından daha düşük olduğuna dikkat çekiyor. Kullanılan etilen uygulamalarının ise tek başına zararlı olarak nitelendirilemeyeceğini, olgunlaştırmanın besin değerini otomatik olarak olumsuz etkilemediğini ifade ediyor.

Ayrıca Şanlıer, karbon ayak izi açısından ithal muzların daha olumsuz bir profile sahip olduğunu vurgulayarak yerli üretimin tüketiminin çevresel faydalarını öne çıkarıyor.

Tüketiciye çağrı ve sonuç değerlendirmesi:

Üreticiler ve uzmanlar ortak noktada; yerli muzun hem lezzet hem besin değeri hem de çevresel açıdan avantaj sunduğunu söylüyor. Üreticiler tüketicilerden market, manav ve pazarlarda yerli muz talep etmelerini istiyor; uzmanlar ise kısa taşıma ve olgunlaşma süreçlerinin besin değerine katkısını hatırlatıyor. Üreticilerin sürdürülebilirliği için gümrük politikaları ve destek mekanizmalarının yeniden değerlendirilmesi gerektiği belirtiliyor.

Sonuç olarak, hem ekonomik hem de beslenme açısından yerli muzun desteklenmesi gerektiği; aksi hâlde üretimin gerilemesi ve piyasada dengenin bozulmasının kaçınılmaz olduğu vurgulanıyor.

ÜRETİCİ SALİM ERDEM