Yıllara yayılan 28 Şubat hesabı: rütbelerinden mahrum kalan komutanlar
28 Şubat davası ve soruşturmanın başlangıcı:
Türk siyasi tarihinde 'postmodern darbe' olarak anılan 28 Şubat sürecine ilişkin soruşturma, darbeden yıllar sonra 12 Nisan 2012'de Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'nın operasyonlarıyla başladı. Hazırlanan iddianameyle 103 sanık hakkında dava açıldı ve süreç, hem kapsamı hem de sonuçları bakımından uzun ve çalkantılı bir yargı serüvenine dönüştü.
Ankara 5. Ağır Ceza Mahkemesi'nde yürütülen dava, ilk kararın açıklandığı 13 Nisan 2018'e kadar yaklaşık yedi yıl sürdü. Mahkeme kararında, 28 Şubat sürecinin yol açtığı hak ihlalleri ve ekonomik kayıplar vurgulanarak, 21 sanık ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırıldı. Cezalar, iyi hal indirimiyle müebbet hapse çevrildi; bunun yanında 68 sanığın beraati, 4 sanığın ölümü nedeniyle davanın düşmesi ve 10 sanık hakkında zamanaşımı gerekçesiyle dava ortadan kaldırılması yönünde kararlar verildi.
Yargıtay süreci ve bozma kararları:
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Ceza Dairesi 22 Haziran 2020'de ilk derece kararını uygun buldu. Ardından Yargıtay 3. Ceza Dairesi, 9 Temmuz 2021'de 14 sanık hakkında verilen müebbet hapis cezalarını onadı. Bununla birlikte Yargıtay, bazı mahkumiyet kararlarını eylemlerinin suça yardım kapsamında değerlendirilmesi gerektiği gerekçesiyle bozdu ve zamanaşımıyla düşürülen bazı hükümlerin yeniden değerlendirilmesine hükmederek toplam 16 sanık hakkında yeniden yargılama sürecini başlattı. Yeniden yargılamanın ilk duruşması 22 Kasım 2021'de görüldü.
Rütbelerin sökülmesi ve cezaların akıbeti:
Yargı kararlarının kesinleşmesinin ardından, 9 Eylül 2021 tarihi itibarıyla cezaları kesinleşen emekli generallerin rütbeleri söküldü. Genelkurmay Personel Başkanlığı tarafından yapılan işlem ile söz konusu isimler er statüsüne indirildi ve 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu Madde 30 ve 31 gereği üniforma ve madalya taşıma hakları geri alındı; TSK orduevleri ve sosyal tesislerine girişleri engellendi.
Rütbeleri sökülenler arasında dönemin üst düzey komutanları yer aldı: Çevik Bir, Çetin Doğan, Ahmet Çörekçi, İlhan Kılıç, Aydan Erol, Cevat Temel Özkaynak, Fevzi Türkeri, Yıldırım Tür, Çetin Saner, Erol Özkasnak, Hakkı Kılınç, İdris Koralp, Kenan Deniz ve Vural Avar gibi isimler bu kapsamda bildirildi. Bazı sanıklar orduevlerinde polislerce gözaltına alındı; kesinleşen cezalarla ilgili işlemler sonucunda cezaevine gönderildiler. Emekli Korgeneral Vural Avar, Sincan Cezaevi'nde 20 Aralık 2022'de hayatını kaybetti.
Ancak süreç burada da tamamlanmadı: 17 Mayıs 2024'te Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan imzasıyla yayımlanan kararla, sürekli hastalık ve kocama hali gerekçesiyle 14 hükümlünün kalan cezaları kaldırıldı. Adli Tıp Kurumu raporlarına dayanılarak verilen bu karardan, aralarında Çevik Bir, Çetin Doğan, Erol Özkasnak, Fevzi Türkeri, Yıldırım Tür, Cevat Temel Özkaynak ve Aydan Erol gibi isimler de yararlandı.
Yeniden yargılama ve son mahkeme kararları:
İkinci aşama soruşturmaları ve yeniden yargılamalar da davanın farklı boyutlarını ortaya koydu. Yargılama sürecinin devamında, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen ikinci ayakta 16 sanığın yargılanması tamamlandı ve 6 Ekim 2025'te karar açıklandı. Bu kararlarla, eski YÖK Başkanı Prof. Dr. Halil Kemal Gürüz ile emekli generaller Orhan Yöney ve Şükrü Sarıışık gibi isimlerin de aralarında bulunduğu 13 sanık darbe girişimine yardım suçundan 18'er yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Ayrıca, süreç içinde yaşamını yitiren bazı emekli askerlerle ilgili davalar düşürüldü; örneğin emekli Orgeneral Şevket Turan (Ağustos 2022), emekli Korgeneral İzzettin İyigün (Ekim 2022) ve emekli Korgeneral Kamuran Orhon (Kasım 2023) hakkında davalar bu nedenle sonlandırıldı.
Toplumsal yankı ve geride kalanlar:
28 Şubat süreci, binlerce öğrencinin üniversitelerden atılmasına ve yıllarca süren bir toplumsal kargaşaya yol açmıştı. Yargılamaların tamamlanmasıyla birlikte, bazı failler ağır cezalarla karşılaşırken, bazıları hakkında cezaların kaldırılması veya yeniden değerlendirilmesi kararı çıktı. Sürecin sonuçları, yalnızca mahkeme kararlarıyla değil, aynı zamanda mağduriyetlerin giderilmesi ve toplumsal hafızada bırakılan izlerle de ölçülüyor.
Bugün, dönemin etkin komutanlarından bazıları yargı süreçleri ve cezaların ardından kameralardan uzak, inziva hayatı yaşıyor; dava boyunca adli süreçlerin uzunluğu ve birkaç dalgada gelen nihai kararlar, 28 Şubat'ın hem siyasi hem hukuki boyutlarının ne denli karmaşık olduğunu gösteriyor.
4 ŞUBAT 1997 SABAHI SİNCAN’DA TANKLARIN YÜRÜMESİ, 28 ŞUBAT SÜRECİNİN BAŞLANGICI KABUL EDİLMİŞTİ