Ara tatilde ekranı dengelemek çocuk gelişimini korumak için öncelik olmalı
Ara tatilde artan ekran kullanımı ve temel uyarılar:
Atlas Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı'ndan Dr. Öğr. Üyesi Fırat Öz, ara tatilde çocukların ekran karşısında geçirdikleri sürenin yoğunlaştığını ve ailelerin bu duruma dikkat etmesi gerektiğini belirtiyor. Dr. Öz'e göre asıl mesele, 'çocuğun ekranda kaç saat geçirdiği' değil, ekranın çocuğun günlük yaşamındaki yerinin ne olduğudur.
Dr. Öz, ekran kullanımının uyku, dikkat, dil gelişimi ve sosyal ilişkiler üzerinde etkili olduğuna dikkat çekiyor ve aileleri hem içerik hem de kullanım biçimi açısından bilinçli olmaya çağırıyor.
Bebeklik ve erken çocukluk dönemi:
Bebeklik döneminde öğrenmenin yüz yüze ilişki, ses ve dokunma yoluyla gerçekleştiğini vurgulayan Dr. Öz, görüntülü konuşma dışındaki ekran maruziyetinden kaçınılmasını tedbirli bir yaklaşım olarak öneriyor. Erken çocukluk döneminde ise yetişkin eşliğinde, yaşa uygun ve karşılıklı etkileşim sağlayan içeriklerin sınırlı olarak izlenebileceğini, ancak tek başına ve hızlı videoların dil ve dikkat becerilerinin gelişimini olumsuz etkileyebileceğini belirtiyor.
Okul çağı ve ergenlikte farklı riskler:
Okul çağında dikkat işlevlerinin öne çıktığını söyleyen Dr. Öz, kısa videoların yoğun kullanımının dikkat güçlükleriyle birlikte görülebildiğini, ancak neden-sonuç yönünün henüz net olmadığını aktarıyor. Ergenlikte ise ekranın arkadaşlık, kimlik ve sosyal karşılaştırma alanı olması nedeniyle karşılacağı içeriklerin daha önemli hale geldiğini vurguluyor. Gece ekran kullanımının uykuyu bozması ve bunun ertesi gün dikkat ve duygu kontrolünde zayıflamaya yol açması önemli bir uyarıdır.
Uygulanabilir sınırlar ve bağımlılık değerlendirmesi:
Dr. Öz, ekran kullanımının yaşa göre düzenlenmesi gerektiğini öneriyor ve klinik uygulamada hedef süreleri şu şekilde iletiyor: 2 yaşına kadar görüntülü konuşma dışındaki ekran önerilmiyor; 5 yaşına kadar yetişkin eşliğinde, etkileşim sağlayan içeriklerle günde en fazla bir saat; 6-12 yaş için günde bir-iki saat; ergenlik döneminde ise uyku, ders, fiziksel aktivite ve günlük işlevselliğin korunmasının esas alınması gerektiği belirtiliyor.
Yoğun kullanımın her zaman bağımlılık anlamına gelmediğini hatırlatan Dr. Öz, değerlendirmede temel ölçütün süreden çok günlük yaşamda ortaya çıkan işlevsellik kaybı olduğunu söylüyor. Ekran kapatıldığında aşırı öfke, sevilen etkinliklerden uzaklaşma, gizli kullanım, yalan söyleme, uyku bozukluğu ve okul başarısında düşüş gibi belirtilerin birlikte ve sürekli görülmesi durumunda profesyonel destek öneriliyor.
Yasaklamak yerine iş birliği:
Ailelerin ani yasaklarla değil, çocukla iş birliği içinde kurallar belirlemesinin daha etkili olduğunu belirten Dr. Öz, dijital güvenliğin süreden ayrı olarak ele alınması gerektiğini söylüyor. Çocuğun kimlerle iletişim kurduğu, oyun içi harcamalar ve yapay zeka sohbetleri gibi etkileşimlerin izlenmesi, olumsuz deneyimlerin yargılanmadan paylaşılabilmesi için açık bir iletişim ortamı kurulması gerektiği vurgulanıyor.
Ara tatilde uygulanabilecek beş pratik öneri:
1. Ekran kullanım süresini ve amacını çocukla birlikte belirleyin; kurallar ortak olsun.
2. Her gün en az bir ortak, ekran dışı etkinlik planlayın; bu, tatilin gerçek anlamda dinlendirici olmasını sağlar.
3. Çocuğun uyku düzenini ve fiziksel hareketini koruyun; gece ekranını sınırlamak öncelikli olmalıdır.
4. Yemek sırasında telefonunuzu bir kenara bırakarak örnek olun; aile ritüelleri ekrandan uzak zamanlar yaratır.
5. Kuralları bir anda uygulamak yerine küçük ve sürdürülebilir değişikliklerle başlayın; süre değil işlevsellik izlenmelidir.
Dr. Öğr. Üyesi Fırat Öz sözlerini, 'Çocuklarımızı dijital dünyadan tamamen uzaklaştırmaya değil, dijital dünyanın içinde kaybolmadan daha sağlıklı büyümelerine yardımcı olmaya ihtiyacımız var' diyerek tamamladı. Aileler, okullar, sağlık çalışanları ve platformların ortak sorumluluğu vurgulanarak, ara tatilde denge ve güvenliğin öncelikli tutulması çağrısı yapıldı.
ATLAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK VE ERGEN RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI ANA BİLİM DALI’NDAN DR. ÖĞR. ÜYESİ FIRAT ÖZ