Burun spreyleri kısa rahatlama sağlayabilir ama kalıcı sorunlara yol açabilir
Reçetesiz sprey kullanımının riskleri:
Soğuk algınlığı veya alerji sırasında sık başvurulan dekonjestan burun spreyleri, kısa vadede rahatlama sağlasa da bilinçsiz kullanım uzun vadeli sağlık sorunlarına yol açabiliyor. Medicana Sağlık Grubu Kulak Burun Boğaz Bölümü ve Medicana International İzmir Hastanesi Kulak Burun Boğaz Uzmanı Prof. Dr. Kasım Durmuş, bu spreylerin reçetesiz ve kontrolsüz kullanımının kalıcı burun tıkanıklığı ve biyolojik bağımlılığa neden olabileceği konusunda uyarıyor.
Hastalar, sprey ile geçici açılma sağladıklarını düşündükçe kullanım sıklığını artırıyor; oysa süre aşıldığında tıkanıklık daha ağır bir tabloya dönüşebiliyor. Bu durum tedavi edilmeyen kronik sorunlara ve yaşam kalitesinde düşüşe yol açabiliyor.
Geri tepme etkisinin mekanizması:
Prof. Dr. Kasım Durmuş, dekonjestan tip spreylerin burun etlerini büzerek hızlı bir açılma sağladığını ancak bu etkinin 3-5 günden fazla kullanıldığında tersine döndüğünü belirtiyor. İlaç, damarları aşırı kasarak mukozaya giden oksijen miktarını azaltıyor; reseptörler uzun süreli aşırı uyarıya maruz kaldığında sayısını azaltıyor ve ilacın etkisi zayıflıyor.
İlaç etkisi geçmeye başladığında beyin, oksijen azalan dokuya kan akışını artırmak üzere tepki veriyor; bunun sonucunda damarlar genişliyor, geçirgenlik artıyor ve dokular arasında sıvı birikimiyle şiddetli ödem oluşuyor. Bu süreç, hastanın spreyi daha sık kullanma ihtiyacı duymasına yol açan bir kısır döngüye dönüşüyor ve zamanla damarların kasılma yeteneği kaybolabiliyor.
Tedavi yaklaşımı ve cerrahi sınırı:
Sprey kullanımının artması yalnızca fiziksel bir tablo yaratmakla kalmıyor, aynı zamanda psikolojik bağımlılık biçimini alabiliyor. Prof. Dr. Kasım Durmuş, hastaların özellikle gece başucunda sprey bulundurma ihtiyacı veya sprey yanlarında yokken yaşadıkları panik hissinin, gerçek bir boğulma duygusu ve panik atağı tetikleyecek boyuta ulaşabildiğini ifade ediyor.
Tedavide öncelikle spreyin kademeli olarak bırakılması hedefleniyor. Geçiş sürecinde bağımlılık yapmayan kortizonlu spreyler, antihistaminikler ve hipertonik burun yıkama solüsyonları kullanılarak mukozal hasarın onarılması sağlanıyor. Ancak medikal tedaviye rağmen burun etleri 4 hafta sonra normale dönmezse, cerrahi seçenekler değerlendiriliyor. Prof. Dr. Kasım Durmuş, yapısı tamamen bozulmuş burun etlerinin sadece ilaçla düzeltilemeyeceğini, önce mukozal hasarın giderilmesi ardından cerrahi planlama gerektiğini vurguluyor.
Son olarak, Prof. Dr. Kasım Durmuş bu ilaçların reçetesiz verilmemesi ve hekim kontrolü dışında kullanılmaması gerektiğini; şikayet durumunda vakit kaybetmeden uzmana başvurulmasının önemini hatırlatıyor.
MEDİCANA SAĞLIK GRUBU KULAK BURUN BOĞAZ BÖLÜMÜ’NDEN PROF. DR. KASIM DURMUŞ