Çayeli'nin hafızasını yerinde belgeleyen kültür atlası hazırlanıyor

Projenin kuruluşu ve hedefleri:

Çayeli’nin unutulmaya yüz tutmuş kültürel mirası, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi (RTEÜ) ile Çayeli Kaymakamlığı iş birliğiyle başlatılan saha çalışmalarıyla kayıt altına alınıyor. Projenin resmi adı Çayeli Kültürel Miras Atlası: Tarih, Kültür ve Yaşayan Miras olarak belirlendi; amaç, ilçenin zengin yerel belleğini bilimsel yöntemlerle belgelendirip gelecek kuşaklara aktarmaktır.

Proje yürütücülüğünü Doç. Dr. Gülsün Yıldırım üstleniyor. Çalışmalara RTEÜ Ardeşen Turizm Fakültesi, Ziraat Fakültesi, Ardeşen ve Pazar Meslek Yüksekokulları ile Akdeniz, Balıkesir ve Bandırma Onyedi Eylül üniversitelerinden uzman akademisyenlerin de yer aldığı toplam 20 kişilik ekip katılıyor.

Sahada ilk adımlar ve çalışma alanları:

Saha çalışmaları öncelikle Aşıklar Vadisi ve Senoz Vadisi olmak üzere ilçenin farklı noktalarında başladı. Araştırma, yöredeki halkla yapılan birebir görüşmeler, sözlü tarih derlemeleri ve yerel mimari, üretim pratikleri ile kültürel peyzajın belgelendirilmesini kapsıyor.

Proje kapsamında inceleme yapılan alanlar arasında mutfak kültürü, halk edebiyatı ve sözlü kültür, tarım kültürü ve biyokültürel miras, sanat tarihi ve mimari miras, el sanatları ve geleneksel meslekler, gelenek-görenek ve sosyal hayat, yerleşim tarihi ile kültürel peyzaj ve toplumsal hafıza yer alıyor. Proje dokümantasyonunda literatüre kazandırılacak verilerin bir bilimsel envantere dönüştürülmesi ve kitaplaştırılması hedefleniyor.

Metodoloji ve bilimsel sorumluluk:

Saha ekibi, köylerdeki kaynak kişilerle yapılan derinlemesine görüşmelerle sözlü geleneği, üretim biçimlerini ve yerel mimari dokuyu kayıt altına alıyor. Toplanan veriler görsel ve yazılı biçimde dijital arşivlenecek; çalışmanın sonunda elde edilen materyaller Çayeli Kültürel Miras Atlası adıyla kitaplaştırılacak.

Doç. Dr. Gülsün Yıldırım projeyi anlatırken ilçenin mikrokültürel yapısına dikkat çekti ve şunları söyledi: "Birincil amacımız; unutulmaya yüz tutan eski geleneksel ve kültürel değerleri kayıt altına alarak bunları yaşatmak." Yıldırım, çalışmanın bir tür "kültürünü koru" seferberliği başlatma işlevi de gördüğünü vurguladı.

Yerel ritüeller ve somut örnekler:

Saha çalışmaları sırasında ekibin karşılaştığı yerel ritüeller, bölge kimliğinin özgün yanlarını ortaya koyuyor. Özellikle iklim koşullarına bağlı olarak gelişen uygulamalardan biri, yörede bilinen ve büyüğün adını verdiği 'Bobredigin' olarak anılan "güneş duası" geleneği. Rize ve Çayeli köylerinde eskiden yağmur duası yerine güneş için yapılan ritüeller olduğu kaydedildi; bu bilgi, bölgenin günlük yaşam deneyimiyle yakından ilişkili bir pratiği gün yüzüne çıkarıyor.

Evlilik adetleri de derlemenin dikkat çektiği alanlardan biri oldu. Türkiye genelinde bilinen tuzlu kahve geleneğinin yerine, Çayeli’nin bazı köylerinde kurulan ve gelinin damada zorluklar çıkardığı 'magar sofrası' uygulaması bulunuyor. Bu ve benzeri uygulamalar yeni nesillerin çoğu tarafından artık bilinmiyor; ekip, bu tür unsurları bilimsel yöntemlerle kayıt altına almayı sosyal sorumluluk kapsamında görüyor.

Saha çalışmasının tamamlanmasının ardından elde edilen belge, görsel ve söyleşi materyallerinin derlenip kitap ve dijital platformlarda erişilebilir kılınması planlanıyor. Proje yetkilileri, benzer çalışmaların diğer il ve ilçelere de örnek teşkil etmesini ve yerel kültürel miras envanterlerinin tutulmasının önemini vurguluyor.

Çayeli’nin kültürel mirası bilimsel çalışmayla kayıt altına alınıyor