Dölek çamurunu modern seramiğe dönüştüren mimarın miras savunusu
Gümüşh2>Gümüşhane'de dölek çamurunun atölye dönüşümü:
Gümüşhane'de mimarlık yapan ve son yıllarda seramikle uğraşan Elif Işık Canlı, kentin geleneksel el sanatı değerlerinden biri olan Dölek köyü çamurunu modern seramik teknikleriyle buluşturmaya çalışıyor. İstanbul'da aldığı eğitimlerin ardından kurduğu atölyede, köyden getirilen çamuru deneyler ve fırın testleriyle değerlendirerek asırlık çömlekçiliğin yok olmaması için çalışıyor.
Çamurun atölye serüveni:
Eylül ayında köyden alınan çamur numuneleri atölyede suyla yumuşatıldı, alçı plakalar üzerinde şekillendirilebilecek kıvama getirildi. Dayanıklılık ve fırın tepkimelerini görmek amacıyla özel deneme plakaları hazırlandı. Elektrikli fırında yapılan yüksek ısılı pişirimler ve sır denemeleri sonucunda, Dölek çamurunun çatlamadan piştiği ve sır tutma yüzeyinin başarılı olduğu belirlendi. Canlı, atölyede çamurun saf ve katkılı hallerini karşılaştırarak kaç dereceye kadar dayanabildiğini test ettiklerini söyledi.
sabrı ve ateşle buluşmayı öğrendim:
Seramik üretiminin sabır gerektirdiğini vurgulayan Canlı, süreci şu sözlerle anlattı: "Mimarlıkla beraber bir şeyleri tasarlamayı öğrendim ama seramikle uğraşırken de sabrı öğrendim. Çünkü seramikte her zaman fırından güzel sonuçlar çıkmıyor. Bazen ürünler patlayarak çıkıyor, yeri geliyor yamuk çıkıyor ya da rengi oturmuyor. Ancak sabredip tekrar tekrar denediğimizde ürün ateşle buluştuğunda en sonunda size o sabrın meyvesini çok güzel bir şekilde veriyor." Canlı, amacının ustalardan öğrenerek bu sanatın kaybolmasını engellemek olduğunu belirtti.
Pano ve tarihi kompozisyon:
Gümüşhane'nin tarihî dokusunu yansıtan özel bir pano çalışması da yapan sanatçı, cami ile kilisenin yan yana olduğu kompozisyonu seramik pano üzerinde anlatmaya çalıştı. İlk denemede ürünün kalınlığından dolayı fırında patladığını söyleyen Canlı, yılmadan yeni bir pano üzerinde çalıştığını ifade etti ve fırınlama aşamasındaki risklere dikkat çekti.
Köy ustalarının anlatımı:
Dölek köyünde asırlık yöntemlerle güveç yapan 70 yaşındaki usta kadın Şengül Saraç, zanaatı kayınvalidesinden öğrendiğini söyledi. Günlük üretimde belinin ağrımadığı sürece günde 15-20 adet yapabildiğini anlatan Saraç, çamuru ıslatıp çadırın arasına koyduklarını ve taşın üzerine oturup iki ayağıyla çiğneyerek hazırladıklarını belirtti. Eskiden tek ayakla çiğneme yeterli olurken, şimdi güç gerektiği için iki ayakla yapıldığını aktardı.
Benzer biçimde 70 yaşındaki diğer usta kadın Pembe Bilgili ise üretimi çocukluğundan beri sürdürdüğünü, eşini 30 yıl önce kaybettiğini ve o günden bu yana aralıksız çalıştığını söyledi. Bilgili, çamurun dağdan çıkarılma sürecini anlatarak sert ve yumuşak çamurun farklı bölgelerden getirildiğini, eskiden hayvan sırtında taşınan malzemenin artık arabalarla taşındığını anlattı. Sert ve yumuşak çamurun karıştırılarak ıslatılıp kıvama getirildiğini ve bir gün öncesinden hazırlanan çamurla ertesi gün güveç kaplarının yapıldığını belirtti.
Elif Işık Canlı'nın çalışmaları, hem atölye testleriyle Dölek çamurunun modern seramik üretimine uygunluğunu göstermesi hem de köydeki son ustalardan öğrenme çabası nedeniyle yerel kültürel mirasın korunmasına doğru atılmış somut adımlar olarak değerlendiriliyor.
GÜMÜŞHANE'DE 9 YILDIR MİMARLIK MESLEĞİNİ İCRA EDERKEN SERAMİK SANATINA YÖNELEN ELİF IŞIK CANLI, KENTİN EN ÖNEMLİ EL SANATI DEĞERLERİNDEN BİRİ OLAN DÖLEK KÖYÜ ÇAMURUNU MODERN SERAMİK TEKNİKLERİYLE BULUŞTURDU.