yapay zekâ ile uçan dronlar mevzuata dahil edildi
SHGM talimatıyle dron kullanımında köklü değişiklikler:
Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün hazırladığı yeni İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı, Türkiye'de dron operasyonlarına ilişkin uygulamaları baştan aşağı yeniliyor. Düzenleme, Avrupa Birliği ve Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) standartları esas alınarak hazırlandı ve dijital izleme, lisanslama ile hava sahası yönetimini merkezine alıyor.
yapay zekâ destekli otonom sistemlerin mevzuata girişi:
Talimatnamede ilk kez yapay zekâ destekli otonom sistem tanımlandı. Bu sistemler; uçuş sırasında çevresel şartlara uyum sağlayabilen, görev profilini dinamik olarak güncelleyebilen ve İHA pilotunun müdahalesi olmaksızın karar alabilen makine öğrenmesi veya yapay zekâ tabanlı çözümler olarak kabul ediliyor. Talimat aynı zamanda, yapay zekâ destekli sistemlerin kullanım esaslarının SHGM tarafından yayımlanacak ayrı bir düzenlemeyle belirleneceğini; bu düzenleme tamamlanana kadar ise bu tip operasyonların kontrollü izin kapsamında yürütüleceğini hükme bağlıyor.
üç kademeli lisans sistemi ve yetki dağılımı:
Mevcut uygulamanın yerine getirilen yeni lisans modeli üç seviyeden oluşuyor: P0 amatör kullanıcılar için, P1 ticari uçuş yapan pilotlar için, P2 ise görüş hattı dışı (BVLOS), otonom uçuşlar, insan ve kalabalık üstü operasyonlar, kargo taşımacılığı ve yüksek riskli görevler için öngörülüyor. Böylece pilotların hangi operasyonları gerçekleştirebilecekleri, dron ağırlığından ziyade sahip oldukları lisans seviyesine göre belirlenecek.
P2 lisansı sahipleri için ek olarak en az üçüncü sınıf sağlık sertifikası şartı getirildi ve belirli suçlardan hüküm giymiş kişilere lisans verilmeyeceği belirtildi.
dijital hava sahası yönetimi ve İHATTYS:
Talimatla birlikte İHATTYS adı verilen İnsansız Hava Aracı Takip ve Trafik Yönetim Sistemi kurulacak. Bu sistem sayesinde uçuşlar merkezi olarak takip edilecek, uçuş izinleri tek bir noktadan alınacak, hava sahası yoğunluğu anlık izlenecek ve çakışan uçuşlar sistem tarafından tespit edilerek kullanıcılar uyarılacak. Hava sahası, yeşil, turuncu ve kırmızı renk kodlarıyla sınıflandırılacak; yeşil bölgelerde belirlenen şartlar altında izin gerekmeyecek, turuncu bölgeler belirli kişi veya kuruluşlara tahsis edilerek izinle kullanılacak, kırmızı bölgeler ise yetkili kurumların iznine tabi olacak.
Talimat, Türkiye'de ilk kez görüş hattı dışındaki uzun mesafeli uçuşlar için İHA koridorları oluşturulmasının önünü açıyor. Bu koridorlar lojistik, otonom teslimat ve endüstriyel operasyonlar gibi kullanım alanları için dijital sistem üzerinden sınır ve şartlarıyla birlikte ilan edilecek.
uzaktan tanımlama ve yazılım sertifikasyonu:
Basit oyuncak dronlar dışındaki tüm kayıtlı insansız hava araçlarında uzaktan tanımlama sistemi zorunlu hale geliyor; böylece uçuş sırasında dronun kimliği, konumu ve durum bilgisi dijital ortamda takip edilebilecek. Ayrıca talimatla dronların sadece donanımı değil, yazılımları da düzenlemeye tabi tutuluyor. Uçuş kontrol yazılımı, kontrol istasyonu yazılımı ve çoklu dron yönetim yazılımlarının SHGM tarafından sertifikalandırılması zorunlu olacak ve sertifikası bulunmayan yazılımlar Türk hava sahasında kullanılamayacak.
Mevcut dron sahipleri için uyum süresi tanındı; talimat yürürlüğe girmeden önce alınmış dronların kayıt, uzaktan tanımlama, coğrafi sınırlama, yazılım sertifikasyonu ve İHATTYS entegrasyonunu 31 Temmuz 2027 tarihine kadar tamamlamaları gerekiyor.
Yeni talimat, dron ekosistemini hem teknik hem idari açıdan dijitalleştiriyor ve sınıflandırıyor; yapay zekâ destekli otonomluk ilk kez açıkça düzenlemeye girdiği için uygulama ve denetim süreçlerinin yakın takibi ön plana çıkacak.
SİVİL HAVACILIK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ'NÜN (SHGM) HAZIRLADIĞI YENİ "İNSANSIZ HAVA ARACI SİSTEMLERİ TALİMATI İLE TÜRKİYE'DE DRON KULLANIMINDA KAPSAMLI DEĞİŞİKLİKLERE GİDİLİYOR.