Sağlık okuryazarlığında çelişkiler: kendini sağlıklı hissedenler artarken risk göstergeleri yükseliyor

Araştırmanın ana bulguları:

Siemens Healthineers Türkiye tarafından FutureBright Group iş birliğiyle yürütülen 3. Sağlık Okuryazarlığı Araştırması, Nisan-Mayıs 2026 tarihlerinde Türkiye genelinde 18-65 yaş aralığındaki farklı sosyoekonomik gruplardan 600 kişiyle yüz yüze anket yöntemiyle gerçekleştirildi. Araştırma sonuçları, şirketin Bilmende Fayda Var platformu çatısı altında açıklandı.

Araştırma, toplumun sağlık algısında ve davranışlarında bir dizi çelişkiye işaret ediyor: kendini sağlıklı hissedenlerin oranı yükselirken bazı temel sağlık risk göstergeleri artış gösteriyor.

sağlık algısı ve yaşam biçimi:

Kendini sağlıklı görenlerin oranı bu yıl %76 olarak kaydedildi; önceki ölçümler 2022'de %71 ve 2024'te %64 idi. Buna karşın hareketsizlik artıyor: hiç spor yapmadığını söyleyenlerin oranı %21'den %39'a çıktı. Sigara kullanımı %46,5 ile yüksek seyrini korurken katılımcıların yaklaşık yarısı kendini stresli tanımlıyor. Kronik hastalık sahipliği %23 düzeyine ulaşmış durumda; tansiyon şikâyetinde %4'ten %10,3'e, şeker hastalığında ise %4'ten %8'e belirgin bir artış görüldü.

tarama, rutin kontrol ve kadın sağlığı:

Toplumun sağlık kontrolü yaklaşımı dikkat çekici: katılımcıların %52,7'si ancak bir şikâyet ortaya çıktığında doktora gittiğini, rutin kontrol için başvuranların oranı ise yalnızca %23,5 olduğunu belirtti. Kontrolünü erteleyenlerin %32'si bunu "hastalık çıkar" korkusuna bağlıyor.

Check-up alışkanlığında ise olumlu bir trend var; düzenli check-up yaptıranların oranı iki yılda %22'den %35'e yükseldi ve ortalama kontrol sıklığı 3,5 yıldan 2,2 yıla indi. Ancak sinyal okuryazarlığında eksiklikler sürüyor: katılımcıların %66'sı inme belirtilerini bilmediğini, %45'i Alzheimer'ın erken teşhis edilebileceğinden habersiz olduğunu, kalp krizi belirtilerini ayırt edebilenlerin oranı ise sadece %59 olarak bildirildi.

Kadın sağlığında belirgin bir gelişme kaydedildi: 30 yaş üstü kadınlarda mamografi yaptırma oranı iki yılda %23'ten %54'e çıktı; kadınların %70'i kendi kendine meme muayenesi yöntemini bildiğini, bilenlerin %80'i bunu uyguladığını söyledi. Buna rağmen mamografi yaptırmayanların %54'ü gerekçe olarak "şikâyetim olmadı" yanıtını verdi; bu durum tarama testlerinin şikâyetten bağımsız anlatılması gereğini vurguluyor.

yapay zekâ algısı ve tahlil yorumlama:

Yapay zekâ ile sağlık verilerinin yorumlanması konusu da çarpıcı veriler sunuyor. Katılımcıların %40'ı tahlil sonuçlarını yapay zekâya yorumlattığını belirtirken, bu kişilerin %76'sı sağlığı üzerinde daha fazla kontrol hissettiğini söylüyor. Öte yandan aynı grubun %67'si bu deneyimin kafa karışıklığı, %62'si ise endişe yarattığını ifade etti.

Toplum, yapay zekâyı doktorun yanında konumlandırdığında daha olumlu: doktorun kararını destekleyen yapay zekâya olumlu yaklaşanların oranı %64, tanı süresini kısaltan teknolojilerin hayat kurtarabileceğine inananlar %69, yapay zekânın görüntülemede hata payını azaltabileceğini düşünenler ise %55 oranında.

uzman değerlendirmeleri ve şirketin mesajı:

İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Radyoloji Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Şükrü Mehmet Ertürk, araştırmanın hekim perspektifinden en kritik bulgusuna dikkat çekti: "Bu araştırma bize çok net bir mesaj veriyor: Kendimizi iyi hissetmemiz, her şeyin yolunda olduğu anlamına gelmiyor. Toplumun yarısından fazlası hala bir şikâyet ortaya çıkmadan doktora gitmiyor; bu da erken tanı şansını en başından kaçırdığımız anlamına geliyor. Özellikle inme ve kalp krizi gibi zamanla yarıştığımız hastalıklarda belirtileri tanımak hayat kurtarıyor. Sağlık okuryazarlığı dediğimiz şey aslında tam da burada başlıyor: Vücudumuzun bize verdiği sinyalleri doğru okuyabilmek."

Siemens Healthineers Türkiye Görüntülemeden Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Ertan Cömert araştırma sonuçlarına dair şu değerlendirmeyi yaptı: "Halkın ve aslında hekimlerimizin beklentisi çok net: Doğru tanı. Sağlık teknolojileri alanında faaliyet gösteren bir şirket olarak sorumluluğumuz, daha fazla insanın doğru tanıya zamanında erişebilmesini sağlamak..." Cömert, teknolojiye erişim kadar toplumun bu teknolojiler hakkında doğru bilgiye sahip olmasının da kritik olduğunu vurguladı.

Siemens Healthineers Türkiye Laboratuvar Diagnostiği ve İnovasyon Yönetiminden Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Gürdal Şahin, laboratuvar verilerinin zamanında ve güvenilir erişiminin doğru tanı için kilit rol oynadığını belirterek laboratuvar okuryazarlığının amacının bireyleri tahlil sonuçlarını kendilerince yorumlamaktan ziyade düzenli kontrol ve erken tanıya yönlendirmek olduğunu söyledi.

İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya Ana Bilim Dalı'ndan Prof. Dr. Fatih Aydın ise laboratuvar okuryazarlığının toplum sağlığı açısından stratejik önemine dikkat çekti ve seçili laboratuvar verilerinin hekim kararlarını destekleyerek erken müdahaleye imkan tanıdığını ifade etti.

FutureBright Group Kurucusu Akan Abdula ise yapay zekâ bulgusuna ilişkin değerlendirmesinde, toplumun yapay zekâdan teşhis beklemediğini, bunun yerine hekime yardımcı olmasını istediğini belirtti ve araştırmanın sağlık ile yapay zekâ ilişkisine ilişkin net bir çizgi çizdiğini vurguladı.

Siemens Healthineers Türkiye, iki yılda bir tekrarladığı Sağlık Okuryazarlığı Araştırması'nı "Bilmende Fayda Var" platformu altında sürdürmeyi ve araştırmanın işaret ettiği bilgi boşluklarını kapatmaya yönelik farkındalık projelerini devam ettirmeyi taahhüt ediyor. Araştırma, toplumda erken tanı ve düzenli kontrole yönelik kültürün güçlendirilmesinin yanı sıra teknolojiye erişim ile doğru bilgi arasındaki dengenin önemini ortaya koyuyor.

SİEMENS HEALTHİNEERS TÜRKİYE’NİN 3’ÜNCÜ ‘SAĞLIK OKURYAZARLIĞI ARAŞTIRMASI’NIN SONUÇLARINA GÖRE, TÜRKİYE’DE KENDİNİ SAĞLIKLI HİSSEDENLERİN ORANI YÜZDE 76’YA YÜKSELDİ.