Dijital bağımlılık yükselen bir risk olarak öne çıkıyor:
Acıbadem Bayındır İçerenköy Hastanesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı Uzmanı Dr. Nimtaj Abdullayeva, telefon, tablet, sosyal medya ve dijital oyunların günlük yaşamın ayrılmaz parçası hâline geldiğini, ancak kontrolsüz kullanımın çocuk ve gençlerde giderek daha belirgin riskler yarattığını vurguluyor. Dr. Abdullayeva, normal kullanım ile sorunlu kullanım arasındaki sınırın her zaman kolay fark edilmediğini, teknolojinin günlük yaşamı kolaylaştıran işlevlerinin bu ayrımı daha da zorlaştırdığını belirtiyor.
Beynin ödül sistemi ve tekrar eden dijital davranışlar:
Uzman, dijital bağımlılığın temelinde beynin ödül sistemiyle ilişkili öğrenme süreçlerinin bulunduğunu söylüyor. Sosyal medyada sürekli kaydırma, dijital oyunlardaki küçük kazançlar veya beğeni-destek geri dönüşleri kısa süreli haz yaratıp davranışın tekrarlanmasını destekliyor; zamanla kişi kontrolü kaybedebilir ve dijital etkinlikler başlıca haz kaynaklarından biri haline gelebilir. Bu durum günlük yaşamdan alınan tatmini düşürebilir ve diğer etkinliklere yönelik ilginin azalmasına yol açabilir.
Sosyal medya ve oyunların ruh sağlığına etkileri:
Dr. Abdullayeva, erken yaşta uzun süreli ekran maruziyetinin dil gelişiminde gecikme, yüz yüze iletişimde azalma ve duygu düzenleme güçlükleriyle ilişkili olabileceğine dikkat çekiyor. Ergenlik döneminde sosyal medyada sürekli kıyaslama ve dış onay arayışının öne çıkması, olumsuz beden algısı, anksiyete, depresyon ve düşük benlik saygısı gibi sorunlarla bağlantılı bulunabiliyor. Uzman, kişinin değerini beğeni veya takipçi sayısına göre değerlendirmesinin önemli bir risk olduğuna işaret ediyor.
Dijital oyunlarda ise kontrol kaybı; tolerans, yoksunluk benzeri belirtiler ve oyuna erişim engellendiğinde sinirlilik ya da ajitasyon görülebiliyor. Konsantrasyon bozukluğu, uyku ve beslenme düzeninin bozulması, okul ve aile sorumluluklarının aksaması gibi günlük yaşam etkileri sıkça rapor ediliyor. Ayrıca hareketsiz yaşamın getirebileceği obezite riski de sorunlu oyun kullanımının olası sonuçları arasında yer alıyor.
Davranışsal uyarıcılar ve ailelerin rolü:
Uzman, ailelerin yalnızca ekran süresini saymakla kalmayıp çocuklarındaki davranış değişikliklerine de odaklanmaları gerektiğini belirtiyor. Aşırı sinirlilik, savunmacı tutum, kaygı artışı, dalgınlık veya bulunduğu ana odaklanmada güçlük gibi tepkiler sorgulama gerektiren işaretlerdir. Ayrıca günlük rutinlerde, önceliklerde veya arkadaş çevresinde gözlenen küçük ama kalıcı değişiklikler yakın çevre tarafından fark edilebilir.
Dr. Abdullayeva, bazı ifadelerin davranışı normalleştirme eğilimine işaret ettiğini; "Herkes yapıyor", "O kadar da kötü değil" veya "Abartıyorsun" gibi tepkilerin sorunun göz ardı edilmesine yol açabileceğini aktarıyor. Bu nedenle gözlemler paylaşılarak duruma erken müdahale önem taşıyor.
Ebeveynlerin kendi ekran alışkanlıkları model oluşturur: Aile içi kuralların tutarlılığı ve ebeveynlerin davranışı çocuklar üzerinde belirleyici oluyor. Dr. Abdullayeva, cep telefonu ve tabletin mümkün olduğunca geç yaşta verilmesini, küçük yaşlardan itibaren zaman ve ortam sınırlarının konulmasını öneriyor. Aile yemekleri ve birlikte geçirilen zamanlarda ekranların kapatılması, iletişimin artırılması ve boş zamanların spor, dans, müzik veya kitap okuma gibi ekran dışı etkinliklerle doldurulması teşvik edilmelidir.
Uzman ayrıca ekranların çocuğu oyalamak veya öfke nöbetini sonlandırmak için rutin olarak kullanılmamasını, çünkü bunun teknolojiyi tek rahatlama yolu haline getirip ileride sorunlu kullanımı güçlendirebileceğini söylüyor. Uyku sağlığı içinse yatmadan 30–60 dakika önce ekran kullanımının sonlandırılması ve cihazların yatak odasından çıkarılması öneriliyor.
"Mesele teknolojinin iyi veya kötü olması değil, onunla kurulan ilişkinin nasıl olduğu." Dr. Abdullayeva, çocukların sağlıklı dijital alışkanlıklar geliştirebilmeleri için farkındalık yaratmanın, yaşa uygun sınırlar koymanın ve ebeveynlerin doğru model olmasının en güçlü koruyucu araçlar olduğunu vurguluyor.
ACIBADEM BAYINDIR İÇERENKÖY HASTANESİ ÇOCUK VE ERGEN RUH SAĞLIĞI UZMANI DR. NİMTAJ ABDULLAYEVA
Henüz yorum yapılmamış
Bu içerik hakkında ilk yorumu siz yapın!