Ayasofya'nın kapsamlı restorasyonunda üç etap tamamlandı, hassas çalışmalar sürüyor

Ayasofya'da restorasyon çalışmaları yerinde incelendi

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Ayasofya-i Kebir Camii Şerifi'nde yürütülen restorasyon uygulamalarını yerinde inceledi. Ersoy, yapının korunması ve gelecek nesillere eksiksiz aktarılması amacıyla başlatılan dört etaplı çalışmalardan üçünün tamamlandığını, ikinci etapta ise minare, ana kubbe ve mozaikler gibi hassas müdahalelerin titizlikle sürdüğünü bildirdi.

Çalışma düzeni ve tamamlanan etaplar:

Restorasyon projeleri, kapsamlı rölöve, restitüsyon ve restitüsyon sonrası güçlendirme planları doğrultusunda hazırlandı. Uygulamalar dört etap halinde planlandı; birinci etapta güney bahçedeki III. Mehmet, II. Selim, III. Murat ve Şehzadeler Türbesi ile muvakkithane ve sıbyan mektebi gibi yapısal ve konservasyon uygulamaları gerçekleştirildi. Türbe kubbelerinin kurşun örtüleri yenilendi, niteliksiz alt tabakalar düzenlendi, içlik-dışlık ve revzenlerde onarımlar yapıldı; ahşap kapak ve kepenkler konservasyona alındı.

Üçüncü etap çerçevesinde galeri katı ziyarete açılmaya hazır hale getirildi: ziyaretçi güzergahı düzenlendi, genel temizlik ve lokal konservasyonlar tamamlandı. Giriş-çıkış rampaları, geçici tünel ve bilet gişeleri inşa edildi; X-Ray ve turnike sistemleri ile aydınlatma, kamera ve internet altyapısı kuruldu. Mermer ve ahşap yüzeylerdeki temizlikler ve gereken yerlerde bölgesel onarımlar uygulandı.

Minare ve kubbe güçlendirmelerinde teknik uygulamalar:

İkinci etap kapsamındaki kuzeydoğu minaresinde statik güçlendirme projesi doğrultusunda imalatlar tamamlandı ve minarenin belirli kotuna kadar kontrollü söküm yapıldı. Bakır alemden başlayarak gövde bölümündeki altı sıra taş ve bağlı basamaklara kadar titiz bir söküm gerçekleştirildi. Minarenin deprem etkileri altındaki yapısal performansını artırmak için paslanmaz çelik plakalar ve rod sistemleri uygulandı.

Ana kubbe ve yarım kubbelerdeki güçlendirme bütünsel olarak planlandı; iç yüzeyin mozaik kaplama olması nedeniyle güçlendirmenin dış yüzeyden yürütülmesi kararlaştırıldı. Bu nedenle tüm kurşun kaplamaların sökülmesi zorunlu hale geldi; kubbe yüzeyinin mevsimsel şartlardan ve mozaiklerin zarar görmesinden korunması amacıyla geçici örtü sistemi kuruldu. Ana kubbenin üzerinin baza ve kubbe karkası ile branda üzerinden kapatılması tamamlandı, iç mekânda mozaiklerin konservasyonu ve güçlendirme çalışmaları için platform ve iskele düzenleri oluşturuldu.

Belgelenme, izleme ve eş zamanlı ibadet düzeni:

İçerideki mozaiklerin mevcut durumunun saptanması amacıyla lazer tarama ve fotogrametri çalışmaları gerçekleştirildi; elde edilen veriler projelere işlendi. Tüm müdahaleler aşama aşama fotografik belgeleme ile kayıt altına alınıyor ve bir yapı izleme sistemi kurularak veri aktarımı ve raporlama sürecine başlandı. Camide ibadet ile restorasyonun eş zamanlı sürdürülebilmesi için dört ana kolona oturan çelik platform sistemi kuruldu; platform üzerinde mozaik konservasyonu için iskele ve çalışma yolları oluşturuldu.

Yeraltı kazıları ve tünel çalışmaları:

Restorasyon yalnızca üst yapıda değil, yer altında da devam ediyor. Ön çalışma niteliğindeki Mekan 1 ve Mekan 2 kazıları ile kuzey avludaki hipoje bölümünde ve birden beşe kadar uzanan tünellerde kazı ve belgeleme çalışmaları yürütüldü. Ayasofya Camii Yeraltı Tünelleri Temizlik Bakım Onarım İşi kapsamında Vezir Bahçe ve Batı Bahçe bölümlerindeki temizlik çalışmalarının yüzde 90'ı tamamlandı; Vezir Bahçe'deki hipoje kazıları tamamlandı.

Batı Bahçe bölgesinde mekanlarla ilişkili dokuz tünel tespit edildi; 2 ve 8 numaralı tüneller dışındaki tüm tünellerde dolgu toprak temizliği yapıldı. Mekan-2, 56 metre uzunluğunda olup 18 metrelik hat boyunca hasarlı tonozlarda özgün malzemeye eş bir tamamlamayla yapısal onarımlar gerçekleştirildi. Tünel-4 ve Tünel-5'te de hat boyunca tamamlama çalışmaları yürütülüyor; Tünel-4'te 50 metrelik hat boyunca paslanmaz çelik tahkimatla güçlendirme tamamlandı, Tünel-5'te ise bu güçlendirme 90 metrelik hat boyunca devam ediyor.

Ayasofya'nın mermer pencere elemanlarında özgün malzemenin korunması esas alınarak temizlik ve onarım uygulamaları sürdürülüyor. Ayrıca kuzey, güney ve doğu cephelerde çimento esaslı sıva raspaları, cephe temizliği ve bölgesel onarım işleri devam ediyor; kuzeydoğu ve güneydoğu merdiven kulelerinde onaylanan güçlendirme uygulamaları başlatıldı.

Genel alanda yürütülen çalışmalar; ana kubbe, yarım ve çeyrek kubbeler, Fatih ve Mimar Sinan minareleri, mermer, sıva, kalemişi, mozaik, ahşap ve diğer özgün elemanlar ile vaftizhane, şadırvan ve güney bahçesindeki türbeleri kapsıyor. Biyolojik temizlikten söküm, güçlendirme ve yeniden yapıma; taş onarımlarından konservasyon ve yenilemeye kadar geniş bir uzman kadro ile hassas süreçler işletiliyor.

"Fatih’in emanetini tarihinin en kapsamlı restorasyonuna aldık ve Allah’ın izniyle bu eşsiz yapıyı minarelerinde ezan, salonlarında Kur’an yankılanan eşsiz bir camii ve insanlığı çatısı altında buluşturan ortak bir miras olarak gelecek nice nesillerimize ulaştıracağız."

Ayasofya’da cumhuriyet tarihinin en kapsamlı restorasyonu hız kesmiyor