Aigai'de Saklı Kehanet: Apollon Khresterios Tapınağı

Aigai’nin Saklı Tapınağı: Apollon KhresteriosAigai Antik Kenti sınırları içinde, Kocaçay Vadisi kıyısında yer alan Apollon Khresterios Kehanet Merkezi, özgün mimari bloklarını büyük oranda koruması ve restore edilebilir yapısıyla öne çıkıyor. Helenistik dönemde M.Ö. 280 civarında inşa edilen yapı, Aiolis bölgesinin en önemli kehanet merkezlerinden biri olarak kabul ediliyor.Konum, yapı ve tarihçeTapınak, Aigai Antik Kenti’ne yaklaşık 2,5 kilometre uzaklıkta, doğal su kaynaklarının bulunduğu bir vadide konumlanıyor. Alanın suyla ilişkili doğası, Apollon kehanet merkezlerinde görülen ritüel anlayışını ve yer seçimindeki dini kriterleri gözler önüne seriyor.Roma döneminde de önemini koruyan tapınak, dönemin yönetimi tarafından kapsamlı bir yenilemeden geçirilmiş; bugün görülen sütunlar ve mimari blokların büyük bölümü bu döneme ait. Alana modern bir yolun açılmamış olması, yapının özgün taşlarını büyük oranda korumasını sağlamış.Uzman değerlendirmeleri ve özgün gözlemlerTapınak hakkında bilgi veren Pergamon Koordinatör Kazı Başkanı ve Aigai Antik Kenti Kazı Başkanı Prof. Dr. Yusuf Sezgin şu değerlendirmeyi yapıyor:"Şu anda bulunduğumuz yer Aigai Antik Kent’in yaklaşık 2,5 kilometre uzağında bir nokta. Bilindiği üzere Aigai Antik Kenti yüksek bir tepe üstünde kurulmuş. Burası Aigai’ın yanından geçen Kocaçay vadisinin içinde dere kıyısında kurulmuş bir tapınak. Burası aslında bir kutsal alan ve bir kehanet merkezi olarak geçiyor. Kutsal alanın tanrı Apollon’a adandığını biliyoruz"Prof. Dr. Sezgin, tapınağın bölgedeki önemini vurgulayarak şunları ekliyor:"Kısa bir bilgi vermek gerekirse; Antik dönemde kehanet ve kahinlik çok önemli. İnsanların gündelik hayatında kehanetin çok önemli bir yeri var. Şu an bulunduğumuz yerde bu kehanetlerin gerçekleştirildiği bir kahinlik merkezi. Anadolu’da birkaç tane önemli kehanet merkezi var bilinen. Didyma en önemlisi. İkincisi Klaros’taki Apollon kehanet merkezi. Bizim bulunduğumuz bölgede, yani antik dönemde adına Aiolis denen bu bölgede herhâlde en önemli kehanet merkezlerinden bir tanesi buradaki Apollon’un kehanet merkeziydi"Kahinler, Pollees ve ritüel uygulamalarProf. Dr. Sezgin, antik dönemde yaşamış ünlü bir kahin olan Pollees'in adının kaynaklarda geçtiğini ve kendisine atfedilen eser ve uygulamalar bulunduğunu belirtiyor:"Apollon kehanetleriyle ilişkili olabileceğini düşündüğümüz çok önemli bir figür var. Aigai’da yaşamış ünlü bir kahin. Bu kahinin adını da biliyoruz; Adı Pollees. Milattan sonra 10. yüzyıla ait sözlük tarzı bir kitapta bu kahinin adı geçiyor. 'Aigai’li Kahin Pollees'. Helenistik dönemde yaşadığını tahmin ettiğimiz Polles çok ünlü olmuş ve çok önemli kehanetler göstermiş. Mesela kuşlarla ilişkili kehanetler üstüne bir kitabı var. İç organlarla ilgili yapılan bir takım kehanetler ile ilişkili kitabı var. Ve bu Polle’s o kadar ünlü olmuş ki döneminde 'Polle’s gibi olmak' diye bir deyim oluşmuş."Tapınağın suyla ilişkisine dair değerlendirmede Prof. Dr. Sezgin, yer altı sularıyla birlikte çıkan gazların rahibelerin kehanet görmesine katkı sağladığını belirtiyor: "...yer altından çıkan bu kaynak suyuyla beraber gazlar da çıkıyor ve Apollo’nun rahibeleri kehanetleri aktarıyorlar."Koruma, tahribat ve restorasyon potansiyeliTapınağın günümüze ulaşmasında modern yol eksikliğinin rolü büyük: bölgenin kırsal yapısı ve yol yokluğu, taşların büyük oranda korunmasını sağlamış. Prof. Dr. Sezgin, "Buraya ulaşan modern bir yol yok. Buraya yürüyerek gelmek zorundasınız. ... Tapınağın enkazının büyük bir kısmı hala burada duruyor. İleride yapılacak bir çalışmayla bu tapınağın ayağa kaldırılması mümkün. Belki yüzde 70, yüzde 80’e kadar tapınağın orijinal bloklarıyla restorasyonu yapmak mümkün olabilecek diye düşünüyorum" diyor.Ancak alan 2005 yılında defineciler tarafından zarar gördü: Prof. Dr. Sezgin, "2005 yılının kış ayında maalesef çok büyük bir felaket gerçekleşti. ... Şu an lento eksik. Fakat 2005 yılından önce o lento yerindeydi. 2005 yılında bir karlı havada gelip burada kamyon krikosuyla o lento düşürülüyor yere ve parçalanıyor." şeklinde tahribatı aktarıyor.Kültürel katmanlar ve turizm potansiyeliTapınak taşlarının daha sonra yakınında bir değirmende kullanılmış olması, bölgedeki çok katmanlı kültürel mirası ortaya koyuyor. Prof. Dr. Sezgin, değirmen kalıntılarının da korunması gerektiğini vurguluyor.Bugün Apollon Khresterios Kehanet Merkezi, özgün mimari dokusu, antik yol bağlantısı ve inanç tarihindeki konumuyla Aigai ziyaretçileri için yeni bir keşif rotası ve kültür turizmi açısından güçlü bir potansiyel sunuyor. Kontrollü bilimsel kazı, belgeleme ve restorasyon çalışmalarıyla tapınağın mimari bütünlüğü yeniden ortaya çıkarılarak Aigai ile bütüncül bir ziyaret rotasına dönüştürülebilir. MANİSA'DAKİ AİGAİ ANTİK KENTİ'NE BAĞLI APOLLON KHRESTERİOS KEHANET MERKEZİ, ÖZGÜN MİMARİ BLOKLARININ BÜYÜK BÖLÜMÜNÜ KORUMASI, ANTİK YOLUYLA HÂLÂ YÜRÜNEBİLİR OLMASI VE RESTORE EDİLEBİLİR YAPISIYLA, HEM ANTİK DÜNYANIN GİZEMLİ İNANÇ MERKEZLERİNDEN BİRİ HEM DE KÜLTÜR TURİZMİ AÇISINDAN GÜÇLÜ BİR POTANSİYELİYLE ÖNE ÇIKIYOR.

Aigai'de Saklı Kehanet: Apollon Khresterios Tapınağı

Manisa Aigai’deki Apollon Khresterios, özgün taşları korunmuş Helenistik–Roma kehanet merkezi; restorasyon ve kültür turizmi için güçlü potansiyel taşıyor.